Πόσοι και πόσοι γονείς, δεν έχουμε πει «κουράστηκα με την γονεϊκότητα» ή «χρειάζομαι ένα διάλειμμα από την γονεϊκότητα» ή «δεν αντέχω άλλο». Όλοι οι γονείς, έχουν νοιώσει πως είναι να είσαι συναισθηματικά κατάκοπος και σωματικά εξουθενωμένος. Όλοι οι γονείς χρειάζονται ένα διάλειμμα ξεκούρασης μία φορά στο τόσο. Αυτό δεν μας κάνει κακούς γονείς. Είναι μία πραγματικότητα που συμβαίνει σε όλους τους γονείς που πραγματικά ασχολούνται με τα παιδιά τους και δεν τα παραμελούν. Είναι μία πραγματικότητα που συμβαίνει όταν αγαπάμε την γονεϊκότητα τόσο πολύ που το στρες αυξάνεται κατακόρυφα. Η αναγνώριση αυτής της δύσκολης πλευράς της γονεϊκότητας είναι το πρώτο βήμα.

Γιατί είναι σημαντικό να κάνουμε αυτό το πρώτο βήμα της αναγνώρισης;

Πρόσφατες έρευνες όπως αυτές των Mikolajczak M. et al (2019) και των Ren et al (2024), δείχνουν ότι εάν δεν προλάβουμε την εξέλιξη της γονικής εξουθένωσης έγκαιρα, θα οδηγηθούμε χωρίς να το θέλουμε σε συμπεριφορές όπως η παραμέληση ή κακοποίηση των παιδιών μας και οι τάσεις φυγής.

Η σωματική και ψυχολογική κούραση των γονιών είναι δεδομένη αφού οι γονείς είναι δύσκολο να κοιμηθούν χωρίς να ανησυχούν για τα παιδιά τους ανεξάρτητα από την ηλικία των παιδιών. Το μυαλό των γονιών είναι ενεργό ακόμη κι όταν το σώμα τους ξεκουράζεται κατά την διάρκεια του ύπνου. Αυτό συμβαίνει διότι πλέον δεν έχουμε την ευθύνη μόνο του εαυτού μας αλλά και του παιδιού/των παιδιών μας.

ΓΟΝΙΚΗ ΕΞΟΥΘΕΝΩΣΗ

Η γονική εξουθένωση δεν υπάρχει ακόμη επίσημα στην ελληνική βιβλιογραφία. Ο όρος δημιουργήθηκε στις Η.Π.Α. το 1983 από τους Procaccini και Kiefaver (1983) και ξεκίνησε να χρησιμοποιείται στην Ευρώπη το 2014 (Holstein). Αυτό που έχει κυρίως διερευνηθεί και στην ελληνική βιβλιογραφία είναι η γονική εξουθένωση των γονιών με άρρωστα παιδιά (Hubert S. & Aujoulat I., 2018). Ο όρος είναι τόσο πρόσφατος, που έρευνα του 2017 (Roskam, Raes, Mikolajczak), εξετάζει κατά πόσον ο όρος αυτός θα μπορούσε να υπάρχει!

Η συνεχής και διαρκής προσπάθεια των γονιών να είναι καλοί γονείς τους οδηγεί στην ψυχική εξουθένωση. Γιατί όμως συμβαίνει αυτό;

Αίτια γονικής εξουθένωσης

1. Το να θέλουμε να τα κάνουμε όλα τέλεια,

2. Το να πιέζουμε συνεχώς τον εαυτό μας,

3. Το να προσπαθούμε να διαμορφώσουμε το μέλλον των παιδιών μας,

μας εξουθενώνει ψυχολογικά (Hubert S. & Aujoulat I., 2018). Αυτό μπορεί να οδηγήσει στο να μην είμαστε ήρεμοι γονείς.

Πώς μπορούμε να αναγνωρίσουμε την ψυχική εξουθένωση;

Μπορούμε να την αναγνωρίσουμε όταν:

• είμαστε συναισθηματικά και σωματικά εξαντλημένοι,
• αποσυνδεδεμένοι από τον εαυτό μας και τα παιδιά μας και
• κυνικοί όσον αφορά τον ρόλο του γονιού (Hubert S. & Aujoulat I., 2018).

Σε αυτή την κατάσταση είναι συχνά δύσκολο να αναπτύξουμε ασφαλή δεσμό με το παιδί μας/τα παιδιά μας. Χρειάζεται λοιπόν, να μάθουμε να μοιραζόμαστε τα βάρη μας και να ζητάμε βοήθεια όταν την χρειαζόμαστε (Ockwell-Smith, S., 2023).

Η συναισθηματική εξουθένωση είναι η σκοτεινή πλευρά της ανιδιοτέλειας, της αυτοθυσίας και της αφοσίωσης στα παιδιά μας ιδιαίτερα για τους γονείς που ακολουθούν πρακτικές προς στα παιδιά τους χωρίς βία και με περισσότερο σεβασμό. Η εξουθένωση ορίζεται ως η κατάσταση που προκύπτει, όταν οι απαιτήσεις υπερβαίνουν την ικανότητα του ατόμου να αντιμετωπίζει το στρες που τις συνοδεύει. Ενώ όταν οι απαιτήσεις ενός ρόλου έρχονται σε ισορροπία με τις ικανότητες του ατόμου, τότε λέμε ότι βρισκόμαστε σε κατάσταση ροής.

ΤΙ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΓΙ’ΑΥΤΟ

Μοίρασμα ευθυνών

Σε κάθε οικογένεια ο διαμοιρασμός των ευθυνών είναι διαφορετικός.  

Έχει βρεθεί ότι ακόμα και στις οικογένειες που η μητέρα δουλεύει και ο πατέρας μένει στο σπίτι, όταν η μητέρα επιστρέφει αναλαμβάνει πλήρως τις ευθύνες που έχει ως γονιός ενώ στην αντίστροφη περίπτωση (που ο πατέρας δουλεύει και η μητέρα μένει στο σπίτι) αυτό δεν συμβαίνει! Δηλαδή ο πατέρας γυρνώντας στο σπίτι από τη δουλειά του, δεν αναλαμβάνει τις γονικές του ευθύνες και αυτές συνεχίζουν να παραμένουν εξολοκλήρου στην μητέρα (Helgeson S.V., 2025).

Τεχνικές ανακούφισης από το στρες

• Αυτοφροντίδα
• Χαλάρωση με αναπνοές
• Ενσυνειδητότητα
• Διατήρηση ημερολόγιου ευγνωμοσύνης
• Η τεχνική WOOP

Οι παραπάνω τεχνικές θα λειτουργήσουν καταπραϋντικά αλλά δεν θα αλλάξουν οριστικά την κατάσταση διότι δεν στοχεύουν στην ρίζα του προβλήματος. Χρειάζεται να μελετήσουμε τους στρεσσογόνους παράγοντες που αν το σκεφτείτε θα εκπλαγείτε με το ότι δεν είναι τα παιδιά μας! Τα παιδιά μας δεν μας προκαλούν στρες! Στρες μπορεί να μας προκαλεί η δουλειά και ο απαιτητικός διευθυντής, το ότι δεν μας δίνουν τις απαραίτητες γονικές άδειες, ο τοξικός συνάδελφος στη δουλειά, οι μη υποστηρικτικοί συγγενείς, οι τοξικοί συγγενείς με απαιτήσεις, ο/η μη υποστηρικτικός σύντροφος. Η ρίζα του προβλήματος είναι οι απαιτήσεις/ευθύνες τις οποίες φέρουμε χωρίς να ταιριάζουν με τις ικανότητες/δυνατότητές μας. Χρειάζεται λοιπόν, να αφήσουμε ή να αλλάξουμε κάποιες από αυτές τις ευθύνες.

Για παράδειγμα εάν υπάρχει τοξικό περιβάλλον στην εργασία μας, χρειάζεται να το αναφέρουμε. Χρειάζεται να συζητήσουμε το πρόβλημα με τον διευθυντή ή/και τους συναδέλφους μας και να αλλάξουμε εργασία εάν κρίνουμε ότι δεν εισακουγόμαστε. Χρειάζεται να απομακρύνουμε τοξικούς συγγενείς οι οποίοι έχουν ως σκοπό να δημιουργήσουν πρόβλημα στην οικογένειά μας και δεν στέκονται υποστηρικτικά προς εμάς. Χρειάζεται να διεκδικήσουμε από τον/την σύντροφό μας τον απαραίτητο χρόνο που χρειαζόμαστε και την απαραίτητη βοήθεια ώστε ο γονικός φόρτος να μοιράζεται, όχι ισόποσα αλλά ανάλογα με τις δυνατότητες και τις ικανότητες του καθενός. Εάν ο ένας γονιός είναι ικανός και ευχαριστημένος να αναλάβει το 80% των ευθυνών δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα. Πρόβλημα υπάρχει όταν αναλαμβάνοντας αυτό το 80% καταλήγει κουρασμένος και εξουθενωμένος ψυχικά (Ockwell-Smith, S., 2023).

ΑΝΑΡΩΤΗΘΕΙΤΕ

Έχετε χρόνο για να χαλαρώσετε απλώς με τα παιδιά σας; Να χαρείτε το χρόνο μαζί τους κάνοντας απλώς τίποτα, συζητώντας ή παίζοντας μαζί τους;

Η κατανομή των ευθυνών ανάμεσα στους δύο γονείς είναι ένα μεγάλο κεφάλαιο που δυσκολεύει πολλές οικογένειες. Στις περισσότερες οικογένειες, είναι η γυναίκα εκείνη η οποία αναλαμβάνει τις περισσότερες υποχρεώσεις στο σπίτι, όχι μόνο πρακτικά (φροντίζοντας τα παιδιά και κάνοντας δουλειές) αλλά και νοητικά (υπενθυμίζοντας υποχρεώσεις στους συντρόφους τους). Έτσι δημιουργείται η εξουθένωση.

ΛΥΣΗ

Η λύση λοιπόν στην γονική/ψυχική εξουθένωση μέσα στην οικογένειαείναι να μοιράζονται οι σκέψεις-ευθύνες και όχι να σκέφτεται τα πάντα μόνο ο ένας και ο άλλος στην καλύτερη περίπτωση να πραγματοποιεί.

*Να σημειώσουμε ότι η γονική εξουθένωση συμβαίνει σύμφωνα με τις έρευνες στο 2-12% των γονιών.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Hubert S. and Aujoulat I. (2018). Parental Burnout: When Exhausted Mothers Open Up. Front. Psychol. 9:1021

Mikolajczak M., Gross J.J., Roskam I. (2019). Parental Burnout: What is it and why does it matter? Clinical Psychological Science. 7:6

Οckwell-Smith S. (2022). Ήρεμοι γονείς. Αθήνα: Εκδόσεις Μίνωας

Ren X., Cai Y., Wang J. and Chen O. (2024). A systematic review of parental burnout and related factors among parents. BMC Public Health. 24:376

Roskam I. and Mikolajczak (2020). Gender differences in the nature, antecedents and consequences of parental burnout. Sex Roles. 83, 485-498

Roskam I., Raes M-E and Mikolajczak M. (2017). Exhausted Parents: Development and Preliminary Validation of the Parental Burnout Inventory. Front. Psychol. 8:163

Αυτό το άρθρο γιαγιά Φανή είναι αφιερωμένο σε σένα!

Πολλοί γονείς αναρωτιόμαστε ποια ανάγκη του παιδιού μας χρειάζεται να βάλουμε προτεραιότητα. Ο γνωστικός τομέας (οι γνώσεις) είναι πιο σημαντικός; Τα παιχνίδια και το messy play; Η ψυχολογική και συναισθηματική ισορροπία του παιδιού μέσω για παράδειγμα του skin to skin στη βρεφική ηλικία; Μετά από ενδελεχή αναζήτηση ως επαγγελματίας κοινωνική λειτουργός αλλά και ως μαμά, κατέληξα στο τρίπτυχο γνωστική, κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού. Η συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού, παλαιότερα δεν ήταν μεγάλης σημασίας. Σήμερα όμως, γνωρίζοντας ότι η συναισθηματική νοημοσύνη του καθένα μας είναι αυτή που καθορίζει το πόσο ευτυχισμένοι θα είμαστε στη ζωή μας, χρειάζεται να μπει ως πρωταρχικός στόχος στο μεγάλωμα ενός παιδιού.

            Η συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού ξεκινά από την δημιουργία ή όχι του ασφαλή δεσμού με τους γονείς του. Όταν υπάρχει ο ασφαλής δεσμός, το παιδί αποδίδει αξία στις συναισθηματικές σχέσεις με τους γονείς του. Επηρεάζεται από ένα σύντομο αποχωρισμό από τους γονείς του και έχει ανάγκη από παρηγοριά εάν αρρωστήσει ή χτυπήσει. Το παιδί αυτό έχει την ικανότητα να εκφράζει τα δικά του συναισθήματα και να κατανοεί των άλλων. Σε περιπτώσεις διενέξεων μπορεί να περιγράψει και τις διενέξεις και τις λύσεις (Ντούμα, 2018).

            Σε μία βιβλιογραφική ανασκόπηση που έκαναν οι Rohmah L., PurwantaE. και Sugito (2023) για το πόσο σημαντική είναι η δημιουργία του ασφαλή δεσμού στην ανάπτυξη των παιδιών, ανέδειξαν το εξής: όταν υπάρχει ασφαλής δεσμός, υπάρχει εμπιστοσύνη και το παιδί αναπτύσσεται κοινωνικο-συναισθηματικά (συναισθηματική ρύθμιση, κοινωνικοποίηση και ανεξαρτησία). Αντίθετα, ο ανασφαλής δεσμός που προκύπτει από δυσάρεστες εμπειρίες των παιδιών από τους ενήλικες, οδηγεί τα παιδιά στο να νοιώθουν ανασφάλεια και ανικανότητα. Αυτό επηρεάζει τις μελλοντικές τους συνδιαλλαγές και σχέσεις με τους ανθρώπους.

            Ο ορισμός του δεσμού είναι η βαθιά συναισθηματική σχέση φροντίδας που δημιουργείται ανάμεσα σε ένα άτομο και άλλους ανθρώπους. Αυτός ο δεσμός ενώνει το άτομο με τους άλλους ανθρώπους μέσα στο χρόνο ανεξάρτητα από τον τόπο και την χρονική στιγμή που βρίσκονται. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υποστηρίζει ότι το 55% των παιδιών έχουν ασφαλή δεσμό ενώ το υπόλοιπο ποσοστό ανήκει στις τρεις κατηγορίες του ανασφαλή δεσμού (αποφευκτικός τύπος, τύπος υπερεμπλοκής και τύπος αποδιοργάνωσης). Η δημιουργία ενός ανασφαλή δεσμού, δημιουργεί πολλά προβλήματα στο μέλλον, όπως προβλήματα ύπνου, κακές σχέσεις με τους συνομηλίκους όταν το παιδί φτάσει τα 4 χρόνια και αργότερα κατάθλιψη, επιθετική συμπεριφορά και αυτοκτονικό ιδεασμό. Επομένως, ο δεσμός που αναπτύσσεται στην βρεφική και παιδική ηλικία, επηρεάζει και έχει σχέση με τα προβλήματα στην ενήλικη ζωή ενός ατόμου (Ντούμα, 2018).

            Δυστυχώς, οι κοινωνικοσυναισθηματικές ανάγκες των παιδιών πολλές φορές δεν μπαίνουν προτεραιότητα στην βρεφική ηλικία λόγω της άγνοιας που υπάρχει και αργότερα λόγω των γνωστικών στόχων που βάζουν το σχολείο και οι γονείς.

            Ο John Bowlby (1958) ήταν ο πρώτος που μίλησε για τον δεσμό και ιδιαίτερα τον συναισθηματικό δεσμό που αναπτύσσουν τα βρέφη με τον πρωταρχικό φροντιστή μέσω των πράξεων καθημερινής ρουτίνας.

            Σύμφωνα με τους Procaccia R., Veronese G. & Castoglioni M. (2014), η θεωρία του δεσμού, σχετίζεται με την μετέπειτα αντίληψη του παιδιού: την αντίληψη για τον εαυτό του και την αντίληψη για τον κόσμο. Όταν ένα παιδί έχει ασφαλή δεσμό, εμπιστεύεται τους άλλους και αντιλαμβάνεται την εγγύτητα με τους άλλους ανθρώπους ως ανακουφιστική. Επίσης, τα παιδιά με ασφαλή δεσμό, αναπτύσσουν αποτελεσματικές στρατηγικές ανακούφισης του στρες.

            Πώς μπορούμε επομένως ως γονείς να αναπτύξουμε τον ασφαλή δεσμό με το/τα παιδί μας/παιδιά μας; Στην πράξη, στη βρεφική ηλικία αυτό που χρειάζεται να κάνετε εκτός από το να καλύπτετε όλες τις βασικές ανάγκες ενός βρέφους (γάλα, καθαριότητα, ύπνος) είναι να ανταποκρίνεστε στο κλάμα του. Κάθε φορά που ένα βρέφος κλαίει ο εγκέφαλός του βρίσκεται σε κατάσταση στρες. Εκείνη τη στιγμή αυτό που θέλει το παιδί μας, είναι η αγκαλιά μας ώστε να ανακουφιστεί. Χρειάζεται δηλαδή να ανταποκρινόμαστε στο κλάμα του παιδιού όσο κουρασμένοι και να είμαστε, ότι ώρα και να είναι. Κάτι άλλο που βοηθάει ιδιαίτερα είναι και το skin to skin δηλαδή η αγκαλιά του παιδιού με εμάς δέρμα με δέρμα.

            Αυτό έρχεται σε αντίθεση με τις οδηγίες που έχουν βγει και πολλοί θα έχετε διαβάσει για την εκπαίδευση ύπνου. Η εκπαίδευση ύπνου ή αλλιώς “Cry it out” που δημοσίευσε ο παιδίατρος Dr. Richard Ferber σε βιβλίο του, έχει ως μία από τις οδηγίες της να αφήνουμε το παιδί να κλαίει χωρίς να ανταποκρινόμαστε. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αυξάνεται το στρες του παιδιού και στο τέλος να αποκοιμιέται κουρασμένο από το κλάμα αβοήθητο. Αυτή η εκπαίδευση ύπνου, την οποία έχει απορρίψει επίσημα πρόσφατα η Δανία, δεν καλλιεργεί τον ασφαλή δεσμό. Αντίθετα, καλλιεργεί τον ανασφαλή δεσμό.

            Σε μεγαλύτερες ηλικίες, τα παιδιά χρειάζεται να νοιώθουν και να γνωρίζουν ότι είστε «εκεί». Δηλαδή ότι σε κάθε δυσκολία που έχουν στο δρόμο τους, έχουν ένα μαξιλάρι, που είναι η αγκαλιά σας, να τρέξουν και να ανακουφιστούν. Είναι σημαντικό να συνδεόμαστε με τα παιδιά μας πριν ξεκινήσουμε κάθε κουβέντα. Να μπαίνουμε στην θέση τους και να μην βιαστούμε να τα χαρακτηρίσουμε χειριστικά. Είναι καλό να γνωρίζετε ότι ένα παιδί μπορεί να χρησιμοποιήσει χειρισμό σε μία κατάσταση μετά την ηλικία των 5 ετών. Μέχρι τα 3 έτη το μόνο που χρειάζεται είναι οι γονείς του και ένα ήρεμο και ασφαλές περιβάλλον γεμάτο με ερεθίσματα και αγάπη χωρίς όρους που θα το βοηθήσουν στην ανάπτυξή του. Δοκιμάστε με το παιδί σας, βόλτες στη φύση, μουσική, χορό, βρεφική κολύμβηση ή/και υδροθεραπεία και πολυαισθητηριακά παιχνίδια.

            Σε κάθε περίπτωση οι γονείς κουραζόμαστε, γι’αυτό είναι καλό οι ευθύνες να κατανέμονται ή αλλιώς να υπάρχει μία εξωτερική βοήθεια. Εάν είστε μόνοι σας και έχετε ένα μωρό που κλαίει πολύ έντονα, δοκιμάστε να αλλάξετε θέσεις στο μωρό (μπορεί π.χ. να θέλει να βλέπει προς τα έξω αντί να είναι αγκαλιά ή να θέλει στο πλάι), δοκιμάστε να μιλήσετε στο μωρό σας, να παίξετε μαζί του (ακουμπήστε το δεξί χέρι στο αριστερό πόδι χαμογελώντας, παίξτε μαζί του στο γυμναστήριο), να του δώσετε φιλάκια, να του δώσετε να κρατήσει κάτι, να το βάλετε μπρούμητα (tummy time) με μία εικόνα για να βλέπει ή ένα αντικείμενο για να πιάσει. Μην τα παρατήσετε όσο κουρασμένοι και να είστε. Πάρτε βαθιές ανάσες και ηρεμήστε πρώτα εσείς. Είναι πολύ σημαντικό να ρυθμίσετε την αναπνοή σας. Εάν βρίσκεστε σε ψυχολογική ένταση ή άγχος, το μωρό το αντιλαμβάνεται και γι’ αυτό το λόγο δεν μπορεί να ηρεμήσει και το ίδιο.

            Η γονεϊκότητα είναι δύσκολη αλλά είμαστε εδώ για να μεγαλώσουμε μία υγιή γενιά ψυχικά και σωματικά και να δημιουργήσουμε έναν καλύτερο κόσμο μέσα στον οποίο τα παιδιά μας δεν θα φοβίζουν και δεν θα φοβούνται.

Το άρθρο πρωτοδημοσιεύθηκε στο psychologynow.gr στις 10 Μαρτίου 2026 και μπορείτε να το βρείτε εδώ: Γονική φροντίδα και ασφαλής δεσμός – PsychologyNow.gr

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Procaccia R., Veronese G. & Castiglioni M. (2014). The impact of attachment style on the family drawings of school-aged children. The Open Psychology journal, (7), 9-17

Rohmah L, Purwanta E., Sugito (2023). M.Salimi et al (eds). Proceddings of the 6^th International Conference on Learning Innovation and Quality Education (ICLIQE 2022), Advances in Social Science, Education and Humanities Research, 767

Ντούμα Μ. (2018). Παρουσίαση και περιγραφή της συνέντευξης παιδιών για το δεσμό (Child Attachment Interview, CAI). Ψυχολογία, 23(2), 202-219

Ένα από τα μαθήματα που παρακολούθησα είχε να κάνει με το άγχος που έχουν όλοι οι γονείς. Συγκεκριμένα αναφέρεται ότι το 40% των γονέων δηλώνουν ότι το άγχος, τους εμποδίζει στο να είναι λειτουργικοί.

Το άγχος

Το άγχος ορίζεται ως η φυσική απάντηση του σώματος και της ψυχής σε εσωτερικούς και εξωτερικούς στρεσσογόνους παράγοντες.

Για να καταλάβουμε καλύτερα πως λειτουργεί το άγχος χρειάζεται να καταλάβουμε το νευρικό μας σύστημα, σύμφωνα με την καθηγήτρια Santos (2025). Αυτόνομο νευρικό σύστημα ονομάζουμε το μέρος του νευρικού μας συστήματος που είναι υπεύθυνο για την λειτουργία των μη ελεγχόμενων συστημάτων του σώματός μας όπως η αναπνοή και η πέψη. Το αυτόνομο νευρικό μας σύστημα χωρίζεται σε δύο μέρη: στο συμπαθητικό νευρικό σύστημα και στο παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα.

Το συμπαθητικό νευρικό μας σύστημα λέγεται και σύστημα πάλης ή φυγής διότι ενεργοποιείται όταν υπάρχει κάποια απειλή ή κάποιος στρεσσογόνος παράγοντας. Το παρασυμπαθητικό νευρικό μας σύστημα λέγεται και σύστημα ξεκούρασης ή διαλείμματος διότι είναι αυτό το οποίο ενεργοποιείται όταν ηρεμούμε. Όταν το συμπαθητικό νευρικό μας σύστημα είναι συνεχώς ενεργοποιημένο, ο οργανισμός μας βρίσκεται συνεχώς σε μία κατάσταση πάλης ή φυγής, γεμάτος στρες. Δυστυχώς, στην κοινωνία που ζούμε σήμερα, και με τους καθημερινούς ρυθμούς που έχουμε, αυτό είναι πολύ πιθανό. Πάμε λοιπόν, να δούμε κάποιους τρόπους με τους οποίους μπορούμε να το αλλάξουμε αυτό και να μην νοιώθουμε ένα συνεχόμενο άγχος, το οποίο καταβάλλει τον οργανισμό μας.

Η μέθοδος THINK–ACT–FEEL ή

ΣΚΕΨΟΥ-ΔΡΑΣΕ-ΝΟΙΩΣΕ

ΣΚΕΨΟΥ

Επειδή ο τρόπος που σκεφτόμαστε για το άγχος, επηρεάζει το πως στην πραγματικότητα μας επηρεάζει, χρειάζεται να ελέγξουμε την σκέψη που έχουμε για το άγχος. Δηλαδή όταν αυτό συμβαίνει, όταν δηλαδή παρατηρούμε ότι το σώμα μας βρίσκεται σε κατάσταση στρες, τότε σκεφτείτε ότι το σώμα σας δεν θέλει να σας αναστατώσει και να σας δημιουργήσει κάποιο πρόβλημα αλλά να σας οπλίσει με ενέργεια και επαγρύπνηση για να σας βοηθήσει στη δεδομένη στιγμή να αντιμετωπίσετε ότι σας συμβαίνει.

ΔΡΑΣΕ

1. Παρατηρήστε την αναπνοή σας. Όταν ενεργοποιείται το παρασυμπαθητικό νευρικό μας σύστημα, τότε, η αναπνοή μας επιβραδύνεται. Προσπαθήστε να έχετε μία αργή αναπνοή. Όταν προσπαθείτε ενεργά να αναπνεύσετε πιο αργά, τότε αναγκάζετε το σώμα σας να αναγνωρίσει ότι δεν υπάρχει πραγματική απειλή και το οδηγείτε να εξέλθει από την κατάσταση πάλης ή φυγής. Έτσι, ενεργοποιείτε το παρασυμπαθητικό σας σύστημα. (Δοκιμάστε να εισπνεύσετε για 5 χρόνους και να εκπνεύσετε για 7 χρόνους).
2. Προσπαθήστε να προσφέρετε σε άλλους ανθρώπους. Μπορείτε να γίνεται εθελοντής/ντρια κάπου ή να γίνεται μέλος μιας ομάδας με κάποιο σκοπό. Οι άνθρωποι που κάνουν εθελοντισμό και επικεντρώνονται στο να προσφέρουν πράγματα σε άλλους ανθρώπους, έχουν μειωμένο στρες, νοιώθουν ότι έχουν περισσότερο ελεύθερο χρόνο και μία αίσθηση σκοπού.
3. Μπορούμε να μειώσουμε το στρες που νοιώθουμε, εντάσσοντας λίγο υγιές στρες στη ζωή μας! Περίεργο; Πώς γίνεται αυτό; Το γονεϊκό στρες είναι ένας τύπος χρόνιου στρες, το οποίο μπορεί να οδηγήσει σε φλεγμονή και δυστυχώς δεν μπορούμε να το «ενεργοποιήσουμε» και να το «απενεργοποιήσουμε». Για να μην οδηγηθούμε επομένως σε κάποια φλεγμονή, μπορούμε να εντάξουμε ένα μικρής έντασης υγιές στρες στη ζωή μας όπως για παράδειγμα μία έντονη άσκηση ή ένα κρύο ντους που μπορεί να «μάθει» και πάλι στον οργανισμό μας πως να «απενεργοποιεί» το στρες.

ΝΟΙΩΣΕ

Πολλές φορές το στρες προέρχεται από την τάση που έχουμε για να είμαστε οι καλύτεροι γονείς που μπορούμε. Ή αλλιώς, οι «τέλειοι» γονείς.

Για να μειώσουμε το στρες και να νοιώσουμε καλύτερα, μπορούμε απλώς να αποδεχτούμε το γεγονός ότι πάντα θα νοιώθουμε ότι θα μπορούσαμε και καλύτερα. Μπορούμε να αποδεχτούμε ότι δεν θα τα κάνουμε όλα όπως ιδανικά θα θέλαμε ως γονείς και να απορρίψουμε τον μύθο της τελειότητας.

Η έννοια της ριζοσπαστικής αποδοχής (radical acceptance) εδώ μπορεί να μας βοηθήσει. Η έννοια αυτή συνοψίζεται στο να σκεφτόμαστε ότι δεν μπορούμε να ελέγξουμε τις καταστάσεις, αλλά μπορούμε να ελέγξουμε το πως αντιδράμε σε αυτές. Πείτε φωναχτά «Σταματώ να αγχώνομαι για πράγματα που δεν μπορώ να αλλάξω». Αποδεχτείτε τις καταστάσεις έτσι όπως είναι.[1] Αυτό θα μειώσει τα επίπεδα άγχους που έχετε.

Η ριζοσπαστική αποδοχή, έχει βρεθεί ότι σας επιτρέπει να αναπνέετε διαφορετικά και ενεργοποιεί το παρασυμπαθητικό νευρικό σας σύστημα.

Πολλές φορές το άγχος μας εμποδίζει να κοιμηθούμε. Πολλές φορές θυμώνουμε που δεν μπορούμε να κοιμηθούμε λόγω άγχους. Και δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος δυσάρεστων συναισθημάτων. Εδώ χρειάζεται να χρησιμοποιήσουμε την αυτοσυμπόνια. Δηλαδή να μιλήσουμε στον εαυτό μας με καλοσύνη, να ευχαριστήσουμε το σώμα μας που μέσω του άγχους προσπαθεί να μας βοηθήσει να ανταπεξέλθουμε στην απειλή που δεχόμαστε και να κάνουμε τις ασκήσεις αναπνοής. Αυτό θα βοηθήσει το σώμα μας να βγει από την κατάσταση πάλης ή φυγής και να ενεργοποιηθεί το παρασυμπαθητικό μας σύστημα. Έτσι, θα πετύχουμε το να κοιμόμαστε πιο εύκολα τις περισσότερες μέρες. Άλλη μία άσκηση που έχω δοκιμάσει προσωπικά και με βοηθάει όχι μόνο στο να κοιμάμαι αλλά και στην ποιότητα του ύπνου, είναι η άσκηση ευγνωμοσύνης. Γράψτε λίγο πριν κοιμηθείτε σε ένα τετράδιο τα τρία πράγματα τα οποία έγιναν μέσα στη μέρα και για τα οποία είστε ευγνώμων. Μπορεί να είναι πράγματα που καταφέρατε, ευχάριστες στιγμές που ζήσατε ή ακόμα και αστείες καταστάσεις. Τέλος, δοκιμάστε να βάλετε στο youtube εάν δεν σας παίρνει ο ύπνος, μουσική με κύματα alpha. Μετά από 10-15 λεπτά θα κοιμάστε!

Μηρυκασμός σκέψεων

Όλοι έχουμε βρεθεί στη θέση, όπου λόγω έντονης ανησυχίας για κάποιο θέμα, αρχίζουμε και σκεφτόμαστε και ξανασκεφτόμαστε πράγματα που γίνανε και μας ενόχλησαν, μας ανησύχησαν, μας στεναχώρησαν ή μας προβλημάτισαν. Αυτός ο μηρυκασμός σκέψεων μπορεί να μετατραπεί εύκολα σε χρόνιο στρες. Έχει βρεθεί ότι το 90% των ανθρώπων κάνει μηρυκασμό σκέψεων.

Μία λύση είναι να προσπαθήσουμε μόνοι μας να μετατρέψουμε αυτά τα δυσάρεστα γεγονότα που σκεφτόμαστε σε ευχάριστα. Σε μία ενδυναμωτική εμπειρία που θα μας πάει μπροστά. Δοκιμάστε να γράψετε ένα ημερολόγιο για το πετύχετε αυτό.

Έπειτα μπορείτε να αναγνωρίσετε τα συναισθήματά σας και να τα κατονομάσετε. Παρατηρήστε ότι τα συναισθήματά σας έρχονται και παρέρχονται σαν κύματα. Αναρωτηθείτε, εάν οι ενδεχόμενες πράξεις σας που συνδέονται με αυτά τα συναισθήματα που νοιώθετε, ανταποκρίνονται στις αξίες σας. Για παράδειγμα, στην περίπτωση που νοιώθετε νευριασμένος/η με κάτι, το να φωνάξετε στο παιδί σας, θα σας κάνει να νοιώσετε καλύτερα;  

Ο μηρυκασμός σκέψεων πολλές φορές συνδέεται με την δυσκολία μας να αποδεχτούμε τις πράξεις και τις συμπεριφορές άλλων. Αποδεχτείτε ότι δεν μπορείτε να ελέγξετε τους άλλους παρά μόνο τον εαυτό σας. Αφήστε τους άλλους να συμπεριφερθούν όπως θέλουν! Θα αλλάξουν όποτε αυτοί το επιθυμούν, μπορεί και ποτέ. Εσείς αποφασίστε πόσο και εάν θα επηρεάσουν τη ζωή σας.

Σας εύχομαι προσωπική ψυχική και σωματική υγεία και ευεξία, γιατί μόνο τότε μπορούμε όλοι εμείς οι γονείς να είμαστε εκεί για τα παιδιά μας και να τους προσφέρουμε μία ξέγνοιαστη και πάνω απ’όλα υγιή παιδική ηλικία! Καλή επιτυχία!

[1] Εδώ φυσικά χρειάζεται να αναφέρουμε ότι στρεσσογόνοι παράγοντες όπως το χαμηλό εισόδημα, οι πολλές ώρες εργασίας και το να ανήκετε σε ομάδες που δέχονται αποκλεισμό, ρατσισμό ή ανισότητες αποτελούν δομικά προβλήματα σοβαρά τα οποία χρειάζεται να επιλύσει η κυβέρνηση με την παρέμβαση διαφόρων φορέων.

Ενοχή, ντροπή, μοναξιά, άγχος και θυμός είναι κάποια από τα συναισθήματα που νοιώθουν οι γονείς. Κάθε συναίσθημα που νοιώθουμε θέλει κάτι να μας πει. Για παράδειγμα η μοναξιά θέλει να μας δώσει το μήνυμα ότι χρειαζόμαστε περισσότερες κοινωνικές επαφές, ο θυμός θέλει να μας δείξει ότικάτι είναι σε ανισορροπία κλπ.

Η διαχείριση των συναισθημάτων που βιώνουμε ως γονείς είναι μία σημαντική δεξιότητα, μιας και λόγω του φαινομένου της συναισθηματικής επιρροής (emotional contagion) τα συναισθήματά μας μεταφέρονται στα παιδιά μας. Η διαχείριση των συναισθημάτων δεν σχετίζεται καθόλου με την καταπίεσή τους. Δηλαδή, δεν θέλουμε να καταπιέσουμε το συναίσθημά μας, ώσπου να μην υπάρχει γιατί αν το κάνουμε θα αντιδράσει το σώμα μας με κάποια ασθένεια.

Η τεχνική ΣΚΕΨΟΥ-ΔΡΑΣΕ-ΝΟΙΩΣΕ

Για την διαχείριση των συναισθημάτων μας ως γονείς, θα χρησιμοποιήσουμε μία γνωσιακή τεχνική που έχει τρία βήματα:

THINK-ACT-FEEL δηλαδή ΣΚΕΨΟΥ-ΔΡΑΣΕ-ΝΟΙΩΣΕ

Βήμα ΣΚΕΨΟΥ

Χρειάζεται να σκεφτείς ότι τα συναισθήματά σου ως γονιός είναι αποδεκτά. Όλοι οι γονείς τα νοιώθουν. Χρειάζεται να αναγνωρίσεις ότι αυτά τα συναισθήματα είναι πολύτιμα διότι τα νοιώθεις για κάποιο λόγο, κάτι θέλουν να σου πουν.

Πολλοί γονείς, καταπιέζουν τα συναισθήματά τους και προσπαθούν να σκέφτονται πάντα θετικά, απορρίπτοντας τα δυσάρεστα συναισθήματα. Προσοχή! Αυτό λέγεται τοξική θετική ψυχολογία κάνει πιο έντονο το συναίσθημα της ενοχής.

Βήμα ΝΟΙΩΣΕ

Χρειάζεται λοιπόν, να μας επιτρέψουμε να νοιώσουμε τα συναισθήματά μας και όχι να τα καταπιέζουμε ή να κάνουμε ότι δεν υπάρχουν. Ενστικτωδώς πολλοί από εμάς, απορρίπτουμε τα δυσάρεστα συναισθήματα λόγω της κουλτούρας στην οποία έχουμε μεγαλώσει. Αντισταθείτε σε αυτό το ένστικτο εφαρμόζοντας την μέθοδο R.A.I.N. Τα αρχικά του R.A.I.N. σημαίνουν Recognize, Allow, Investigate και Nurture (Αναγνωρίζω, Επιτρέπω, Ερευνώ και Θρέφω).

Χρειάζεται δηλαδή να αναγνωρίσουμε τα δυσάρεστα συναισθήματα που νοιώθουμε. Τι νοιώθετε; Ονοματίστε τα συναισθήματά σας. Έπειτα επιτρέπουμε στο συναίσθημα να υπάρχει ακόμα κι αν είναι δυσάρεστο και ερευνούμε/αναρωτιόμαστε για το πως είναι να νοιώθουμε αυτό το συναίσθημα. Νοιώθουμε άβολα; Θέλουμε να το κρύψουμε; Ντρεπόμαστε για αυτό; Τέλος, θρέφουμε τον εαυτό μας με αυτό-συμπόνια δηλαδή συμπεριφερόμαστε στον εαυτό μας με καλοσύνη και συνειδητοποιούμε ότι το να νοιώθουμε έτσι είναι μέρος της ανθρώπινης φύσης μας.

Βήμα ΔΡΑΣΕ

Εξασκηθείτε στην ανοχή των δυσάρεστων συναισθημάτων και στο πόσο άβολα σας κάνει να νοιώθετε αυτό. Το να μπορούμε να ανεχόμαστε μία τέτοια κατάσταση και να τη διαχειριζόμαστε με την μέθοδο R.A.I.N. είναι πολύ σημαντικό. Είναι χρήσιμο και για εσάς και για το παιδί σας να μπορείτε να διαχειρίζεστε τα δυσάρεστα συναισθήματα τα οποία προείπαμε αλλά και άλλες άβολες καταστάσεις, όπως η βαρεμάρα και ο σωματικός πόνος.

Η διαχείριση των συναισθημάτων των παιδιών μας από τα παιδιά μας

Όσον αφορά την εκπαίδευση των παιδιών στη διαχείριση των δυσάρεστων συναισθημάτων, υπάρχει η μέθοδος A.C.C.E.P.T.S. την οποία μπορείτε να τους διδάξετε ώστε να μπορέσουν σιγά-σιγά να διαχειρίζονται και τα δικά τους δυσάρεστα συναισθήματα. Τα αρχικά A.C.C.E.P.T.S. σημαίνουν Activities, Contributing, Comparisons, Emotions, Push away, Thoughts, Sensations (Δραστηριότητες, Δοτικότητα, Συγκρίσεις, Συναισθήματα, Διώχνω μακριά (απόσπαση), Σκέψεις και Αισθήσεις).

Στα παιδιά λοιπόν, για να μπορέσουν να διαχειρίζονται τα δικά τους δυσάρεστα συναισθήματα και να βρίσκουν λύσεις, μπορείτε αρχικά να ενθαρρύνετε την απασχόληση με μη στρεσογόνες δραστηριότητες όπως το να παίξουν κάποιο επιτραπέζιο παιχνίδι, να γράψουν στο ημερολόγιό τους ή το να κάνουν γυμναστική (Activities). Μία άλλη λύση είναι το βγουν από το πρόβλημα και να ασχοληθούν με τους γύρω τους προσφέροντας βοήθεια ή κάτι που θα κάνει τους άλλους χαρούμενους (Contributing). Το να αποκτήσουν μία γενικότερη εικόνα για το πρόβλημά τους και τον κόσμο ώστε να διαπιστώσουν ότι τελικά δεν είναι και τόσο χάλια τα πράγματα (Comparisons), όπως και το να αλλάζουν τα συναισθήματά τους χρησιμοποιώντας την μουσική, ή κάποια άλλη ασχολία (Emotions & Push Away). Τέλος, μπορούν να μάθουν να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους με το να περνούν σε άλλες σκέψεις ώστε να ξεκολλούν από την κατάσταση (Thoughts) και με το να διεγείρουν τις αισθήσεις τους με κάτι άλλο όπως το να μυρίσουν ένα ωραίο κερί ή το να κάνουν ένα μπάνιο (Sensations). Όλα τα παραπάνω είναι εργαλεία, τα οποία μπορούμε να διδάξουμε στα παιδιά ώστε μόνα τους να μπορούν να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους καθώς μεγαλώνουν. Αυτή η φάση είναι μία φάση μεταβατική και με διάρκεια και χρειάζεται κατανόηση και υπομονή από εμάς. Δεν μπορούμε να περιμένουμε από το παιδί μας να κάνει πράξη όλα τα παραπάνω από τη μία μέρα στην άλλη.  

Άλλες τεχνικές

Ένας άλλος τρόπος διαχείρισης συναισθημάτων, είναι να κάνουμε έναν mini διαλογισμό όπου καθόμαστε και παρατηρούμε πέντε (5) πράγματα που βλέπουμε γύρω μας, τέσσερα (4) πράγματα τα οποία ακούμε, τρία (3) πράγματα που νοιώθουμε, δύο (2) πράγματα που μυρίζουμε, και ένα(1) πράγμα που γευόμαστε.

Ως γονείς που ενδιαφερόμαστε για την ψυχική υγεία των παιδιών μας, χρειάζεται να μην το παρακάνουμε με την φροντίδα. Δηλαδή, όταν συμβαίνει κάτι, είναι καλύτερο να σκεφτόμαστε «Ποια είναι η δουλειά μου ως γονιός;» και όχι «Τι μπορώ να κάνω εγώ τώρα γι’ αυτό».

Τα δύο ουσιαστικά πράγματα τα οποία χρειάζεται να κάνει ένας γονιός, είναι:

Α. Το να βάζει όρια

Β. Το να συνδέεται με το παιδί του/με αυτά που ζει το παιδί του και να επιτρέπει όλα τα συναισθήματα στο παιδί του

Παράδειγμα

Όταν το παιδί μας μας λέει ότι δεν αισθάνεται καλά με κάτι, όπως για παράδειγμα ότι αισθάνεται κακός μαθητής, δεν προσπαθούμε να το απορρίψουμε αλλά ούτε και να το επιβεβαιώσουμε. Καθόμαστε μαζί του χωρίς να φοβόμαστε τα συναισθήματα του παιδιού μας. Προσπαθούμε απλώς να μην αφήσουμε το παιδί μας μόνο του διότι τα παιδιά πιέζονται συναισθηματικά όταν νοιώθουν μόνα τους με τα συναισθήματά τους και αυτό μπορεί να οδηγήσει σε άγχος στην ενήλικη ζωή.

Οπότε, όταν το παιδί μας, μοιράζεται κάτι που το απασχολεί μαζί μας, μπορούμε να πούμε αρχικά ότι «Χαίρομαι που μου μιλάς γι’ αυτό» και στην συνέχεια να του πούμε ότι το πιστεύουμε. Μετά το ενθαρρύνουμε να μας πει παραπάνω πράγματα. Με αυτό τον τρόπο είναι σαν να λέμε στο παιδί μας ότι δεν φοβόμαστε τα συναισθήματά του και έτσι δεν θα τα φοβάται και εκείνο.

Προσοχή! Δεν προσπαθούμε να «σώσουμε» το παιδί μας αλλά να το βοηθήσουμε να διαχειριστεί εκείνο την κατάσταση που του συμβαίνει. Σύμφωνα με την Dr.Becky Kennedy, εάν παρεμβαίνουμε σε κάθε πρόβλημα που μας παρουσιάζει το παιδί μας, τότε το παιδί μας μπορεί να κατανοήσει δύο πράγματα. Είτε ότι οι καταστάσεις αυτές είναι επείγουσες, είτε ότι εσείς ως γονιός θεωρείτε ότι το ίδιο δεν είναι ικανό για να τις διαχειριστεί.

Πολλές φορές, αφότου έχουν περάσει κάποια χρόνια, πολλοί γονείς αναρωτιούνται: «Γιατί το παιδί μου δεν μπορεί να το κάνει αυτό;» ή «Δε είναι σε ηλικία τώρα το παιδί μου που πρέπει να μπορεί να κάνει το Χ;». Η ηλικία όμως δεν φέρνει τις δεξιότητες. Δεν θα είναι ικανό το παιδί σας σε μία συγκεκριμένη ηλικία να κάνει κάτι απλώς και μόνο επειδή βρίσκεται σε αυτή την ηλικία. Χρειάζεται εκπαίδευση και η κατάλληλη στάση/συμπεριφορά από εσάς για να το καταφέρει αυτό.

Καλή επιτυχία!

ΠΗΓΗ: Yale University, Santos (2025). The science of wellbeing for parents.

[1] και όχι αρνητικά, διότι μας είναι εν τέλει χρήσιμα

Το άρθρο πρωτοδημοσιεύθηκε στην Κυριακάτικη εφημερίδα “Ταχυδρόμος” στις 7 Σεπτεμβρίου 2025 καθώς και στο psychology.gr στις 10 Σεπτεμβρίου 2025 (Γονεϊκότητα και διαχείριση των δυσάρεστων συναισθημάτων).

Ως κοινωνική λειτουργός, έχω κάνει αυτή τη δύσκολη συζήτηση με τους γονείς, που αφορά στη χρήση της τεχνολογίας και των κοινωνικών δικτύων, πολλές φορές. Οι γονείς αγχώνονται, αναρωτιούνται και καμιά φορά ενδίδουν στην χρήση των social media από τα παιδιά τους μιας και πλέον έχει γίνει πανδημία. Όταν οι φίλοι του παιδιού σου τα χρησιμοποιούν καθημερινά, πώς να μην τα χρησιμοποιήσει και το δικό σου; Βέβαια, σήμερα είναι ευρέως γνωστό μέσα από έρευνες που έχουν γίνει, ότι η χρήση κινητού και τάμπλετ από μικρά παιδιά (έως 7 ετών) μειώνει την ανάπτυξη του εγκεφάλου τους (Nivins et al., 2024).

Οι γονείς πολλές φορές αναρωτιούνται πως μπορούν να βάλουν όρια στα παιδιά τους όσον αφορά την τεχνολογία. Ποιο είδος τεχνολογίας επιτρέπεται και ποιο όχι; Από ποια ηλικία και μετά επιτρέπεται ένα παιδί να χρησιμοποιεί social media; Και ποια social media; Είναι όλα τα social media ίδια; Σε όλες αυτές τις ερωτήσεις που εντείνουν το γονεϊκό άγχος στις μέρες μας, θα απαντήσουμε μέσα από αυτό το άρθρο.

Είναι αλήθεια ότι τα όρια που θέλουμε να βάλουμε στα παιδιά μας, καμιά φορά συγκρούονται με την κουλτούρα μας. Και ιδιαίτερα όσον αφορά την τεχνολογία. Δηλαδή ενώ γνωρίζουμε μέσα από έρευνες ότι η χρήση της τεχνολογίας ειδικά στις μικρές ηλικίες δεν βοηθά τον εγκέφαλο να αναπτυχθεί, και ως εκ τούτου θέλουμε τα παιδιά μας να μην χρησιμοποιούν σε τόσο μικρές ηλικίες την τεχνολογία, όταν τα παιδιά των άλλων γονέων έχουν πρόσβαση σε αυτή, είναι πολύ δύσκολο να μείνουμε πιστοί σε αυτό το όριο που έχουμε βάλει. Για να αρνηθούμε όμως κάτι, και να πούμε «όχι» χρειάζεται να γνωρίζουμε το γιατί. Σύμφωνα με τον Jonathan Haidt, 2024) υπάρχουν τέσσερις τομείς οι οποίοι δεν αναπτύσσονται σωστά στα παιδιά λόγω της τεχνολογίας.

Οι 4 σοβαρές επιπτώσεις της τεχνολογίας στα παιδιά

Τα τέσσερα πεδία που δεν αναπτύσσονται όπως θα έπρεπε λόγω της χρήσης της τεχνολογίας σε μικρές ηλικίες (κάτω των 7 ετών) αλλά και σε μεγαλύτερες όπως είναι οι έφηβοι είναι (Yale University, 2025):

1. Η κοινωνικότητα των παιδιών. Τα παιδιά από μικρή ηλικία μαθαίνουν να κοιτούν σε οθόνες και να μην κοιτούν τους ανθρώπους γύρω τους. Παράλληλα όταν και οι ίδιοι οι γονείς χρησιμοποιούν πολύ τα κινητά τους, καταλήγουν να μην κοιτούν τα παιδιά τους τόσο όσο αν δεν χρησιμοποιούσαν τα κινητά τους. Η κοινωνικότητα επομένως αλλάζει. Αλλάζει δηλαδή το πως τα παιδιά μαθαίνουν να αλληλεπιδρούν με άλλα παιδιά.
2. Η ποιότητα του ύπνου. Είναι γνωστό ότι η ποιότητα του ύπνου επηρεάζει την ανάπτυξη του εγκεφάλου. Οι έφηβοι που χρησιμοποιούν social media, τείνουν να ξυπνούν κατά την διάρκεια της νύχτας για να τσεκάρουν το κινητό τους. Αυτός ο παράγοντας συνδέεται και με τις ακαδημαϊκές τους επιδόσεις, οι οποίες φθίνουν, γιατί λόγω της έλλειψης ύπνου τα παιδιά πηγαίνουν στο σχολείο κουρασμένα και δεν μπορούν να αποδώσουν.
3. Η προσοχή και η μνήμη. Έχει βρεθεί μέσα από έρευνα (Stothart et al, 2015) ότι εάν κατά την διάρκεια μίας εργασίας χτυπήσει το κινητό μας ή ακούσουμε ότι μας έχουν στείλει μήνυμα, αυξάνεται το ποσοστό του να κάνουμε λάθος κατά τη διάρκεια εκπόνησης της εργασίας αυτής. Μία άλλη έρευνα (Ward et al, 2017), έδειξε ότι η δύναμη της μνήμης μας και επομένως του IQ μας διπλασιάζεται όταν δεν έχουμε το κινητό μας στον ίδιο χώρο που δουλεύουμε.
4. Η ανάπτυξη εθισμού. Οι άνθρωποι που έχουν δημιουργήσει την τεχνολογία των ipad, των κινητών τηλεφώνων και των διαφόρων app και social media, ξέρουν πολύ καλά με ποιους τρόπους θα σε κάνουν να εθιστείς σε αυτή την τεχνολογία διότι πολύ απλά στοχεύουν στο δικό τους κέρδος. Όσο πιο πολύ χρησιμοποιούμε αυτή την τεχνολογία, εκείνοι κερδίζουν. Στόχος τους λοιπόν είναι η ανάπτυξη του εθισμού μας, η οποία και φυσικά συμβαίνει.

Σε μία έρευνα του 2022 (Santos, 2025) βρέθηκε ότι οι έφηβοι στην Αμερική ασχολούνται με το κινητό τους 8,5 ώρες την μέρα. Επίσης, το 95% των ηλικιών 13 έως 17 αναφέρουν ότι χρησιμοποιούν τουλάχιστον ένα κοινωνικό δίκτυο. Πολλές φορές στα δημοτικά σχολεία που δουλεύω, έρχονται γονείς που θέλουν να συζητήσουν για την χρήση των social media από τα παιδιά τους που έχει αρχίσει ήδη από το δημοτικό. Σε αυτές τις τρυφερές ηλικίες αλλά και στην εφηβεία, έρευνες έχουν βρει ότι αναπτύσσονται συναισθήματα άγχους και κατάθλιψης από τα παιδιά.

Τι μπορούμε να κάνουμε ως γονείς για αυτό;

Η μέθοδος ΤΗΙΝΚ-ACT-FEEL

δηλαδή ΣΚΕΨΟΥ-ΔΡΑΣΕ-ΝΟΙΩΣΕ (Santos, 2025)

ΣΚΕΨΟΥ

Αρχικά χρειάζεται να αναγνωρίσουμε πόσα πολλά πράγματα χάνουμε από τη ζωή μας όταν χρησιμοποιούμε την τεχνολογία. Χρειάζεται να δεχτούμε επίσης, ότι μειώνεται η δύναμη της προσοχής μας, της μνήμης μας, της κοινωνικότητάς μας και της ευχαρίστησής μας από διάφορες άλλες δραστηριότητες.

ΔΡΑΣΕ

Αφού έχουμε συζητήσει και σκεφτεί όλα τα παραπάνω, χρειάζεται να αρχίζουμε να δρούμε διαφορετικά απ’ ότι με πριν. Πότε και με ποιο τρόπο θα επιτρέψουμε στα παιδιά μας να χρησιμοποιούν την τεχνολογία;

Α. Μία λύση είναι η δημιουργία χώρων μέσα στο σπίτι όπου δεν θα χρησιμοποιείται το ίντερνετ. Μπορούμε για παράδειγμα, να έχουμε ένα καλαθάκι όπου θα αφήνει τα κινητά της όλη η οικογένεια και θα αποφασίζει όλη η οικογένεια μαζί εάν θα χρησιμοποιεί τα κινητά κατά την διάρκεια του μεσημεριανού και του βραδινού φαγητού. Επιπλέον, η ποιότητα του ύπνου είναι πολύ σημαντική και είναι αναγκαίο να ορίσουμε ένα σημείο στο σπίτι όπου θα αφήνει όλη η οικογένεια τα κινητά πριν πάει να κοιμηθεί. Μία καλή ιδέα είναι να αγοράσουμε και ένα ξυπνητήρι το οποίο θα αντικαταστήσει το ξυπνητήρι του κινητού. Με αυτό τον τρόπο ενθαρρύνεται η κοινωνική σύνδεση μεταξύ των ανθρώπων που ζουν μέσα στο σπίτι.

Β. Είναι σημαντικό να δράσουμε και ως προς τους εαυτούς μας, αφού αποτελούμε το παράδειγμα για τα παιδιά. Υπάρχει ο όρος ‘behavioral contagion” που περιγράφει το πως επηρεαζόμαστε από τις συμπεριφορές που βλέπουμε γύρω μας. Όταν τα παιδιά βλέπουν τον γονιό τους/τους γονείς τους συνέχεια πάνω από ένα κινητό, ακόμη κι αν τους το έχουμε απαγορεύσει, θα υπάρξει αντίδραση ή υπερβολική χρήση του όταν το κινητό πια θα είναι διαθέσιμο για αυτά.

Γ. Ένα άλλος τρόπος για να δράσουμε, είναι να κάνουμε ομάδες με άλλες οικογένειες από το σχολείο του παιδιού μας ώστε να καθορίσουμε όλοι μαζί κάποιους κοινούς κανόνες που θα βοηθήσουν όλες τις οικογένειες. Πολλές φορές έρχονται γονείς οι οποίοι παραδέχονται ότι τα παιδιά τους κάνουν χρήση της τεχνολογίας παρόλο που οι ίδιοι δεν θα ήθελαν αλλά δεν μπορούν να κάνουν αλλιώς λόγω του περίγυρου των συμμαθητών τους και των φίλων τους που τους επιτρέπεται η χρήση της τεχνολογίας. Μπορείτε να το αλλάξετε αυτό με αυτή την δράση.

Δ. Μπορούμε επίσης, συνειδητά να χρησιμοποιούμε την τεχνολογία ώστε να αναπτύξουμε την κοινωνικότητά μας. Υπάρχει διαφορά στα οφέλη ή στην ζημιά από τα κοινωνικά δίκτυα που έχει να κάνει με το πόσο ενεργοί ή παθητικοί είμαστε στα κοινωνικά δίκτυα. Αλληλεπιδρούμε με άλλους ανθρώπους; Ή απλώς σκρολάρουμε χωρίς καμία αλληλεπίδραση;

Ε. Συνειδητά επίσης, μπορούμε να αναρωτηθούμε για τον σκοπό που την συγκεκριμένη στιγμή χρησιμοποιούμε το κινητό μας, να εντοπίσουμε τα συναισθήματα που μας οδήγησαν στην χρήση του κινητού και τι μας κοστίζει η χρήση του την συγκεκριμένη στιγμή, δηλαδή με τι θα μπορούσαμε να ασχοληθούμε αντί του κινητού μας.

Και τέλος, ένα tip είναι να βάζουμε τα κινητά μας σε ρύθμιση ασπρόμαυρης οθόνης, και με αυτό τον τρόπο να τα κάνουμε λιγότερο θελκτικά σε εμάς μειώνοντας έτσι το επίπεδο του εθισμού μας σε αυτά.

ΝΟΙΩΣΕ

Είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε τα συναισθήματα τα οποία μας στρέφουν στην τεχνολογία. Ενθαρρύνετε συζητήσεις στην οικογένειά σας στις οποίες να μοιράζεστε τις συναισθηματικές καταστάσεις οι οποίες σας έστρεψαν στην τεχνολογία.

Με τα παιδιά μας, καλό είναι να ανοίγουμε συζήτηση και διάλογο απ’ το να τους κάνουμε παρατηρήσεις και σχολιασμούς για τον τρόπο που χρησιμοποιούν την τεχνολογία. Καλό είναι να μην τους λέμε τι θα κάνουν και για ποιο λόγο αλλά να τα συμπεριλαμβάνουμε σε συζητήσεις από τις οποίες θα προκύπτουν οι λύσεις/κανόνες/όρια σχετικά με την τεχνολογία. Αυτές τις λύσεις/κανόνες/όρια καλό είναι να τις ακολουθεί όλη η οικογένεια και όχι μόνο τα παιδιά.

Διερευνήστε μαζί μα τα παιδιά σας, τι συμπεριφορές και συναισθήματα έχετε μετά από την χρήση κάποιων συγκεκριμένων applications. Παρατηρείστε πρώτα τον εαυτό σας. Αισθάνεστε χάλια μετά τη χρήση κάποιου συγκεκριμένου app ή ιστοσελίδας; Μοιραστείτε το αυτό με το παιδί σας και ρωτήστε το εάν έχει παρατηρήσει να έχει παρόμοια εμπειρία με εσάς. Μετά αναρωτηθείτε πάνω στις στρατηγικές τις οποίες θα μπορούσατε να χρησιμοποιήσετε ώστε να αποφεύγετε δυσάρεστα συναισθήματα που προέρχονται από την υπερβολική χρήση της τεχνολογίας ή κάποιων συγκεκριμένων apps.

Θυμηθείτε ότι τα παιδιά σας θέλουν την βοήθειά σας και θα την δεχτούν εάν και εσείς δείξετε σεβασμό σε εκείνα.

Τρία (3) κοινωνικά δίκτυα και οι επιπτώσεις τους (Haidt, 2025)

Το Instagram έχει βρεθεί ότι δημιουργεί έντονη κοινωνική σύγκριση σε χρόνια βάση και ειδικά στα κορίτσια. Αυτό με την σειρά του οδηγεί σε σοβαρά προβλήματα άγχους και κατάθλιψης.

Το Snapchat έχει βρεθεί ότι μπορεί να σε συνδέσει με ξένους οι οποίοι μπορεί να πωλούν παράνομες ουσίες. Κάθε μήνα στο Snapchat γίνονται 10.000 καταγγελίες οι οποίες αφορούν τον σεξουαλικό εκβιασμό.

Το Tik-tok έχει βρεθεί ότι είναι ζημιογόνο για την προσοχή μας και μπορεί να γίνει εξάρτηση καθώς ένας άνθρωπος μπορεί να αναλώσει μεγάλο μέρος του χρόνου του σε αυτή την εφαρμογή. Ο Jonathan Haidt συμβουλεύει τους ανθρώπους ανεξαρτήτως ηλικίας να μην χρησιμοποιούν το tik-tok.

*Έρευνες έχουν δείξει ότι η χρήση των κινητών τηλεφώνων δεν έχει κανένα όφελος στα παιδιά ηλικίας κάτω των 15-16 χρόνων.

ΠΗΓΕΣ

Nivins, S., Sauce, B., Liebherr, M. et al. Long-term impact of digital media on brain development in children. Sci Rep 14, 13030 (2024). https://doi.org/10.1038/s41598-024-63566-y

Jonathan Haidt (2024). The anxious generation. Penguin Press: New York

Yale News, Well-being for parents: A popular course is revamped to promote parental happiness | Yale News

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο site της τοπικής εφημερίδας “Ταχυδρόμος” στις 2 Σεπτεμβρίου 2025 (Γονεϊκότητα και ευημερία: πως διαχειριζόμαστε τα κοινωνικά δίκτυα και την τεχνολογία | Εφημερίδα ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ Βόλου, Μαγνησίας, Θεσσαλίας) και στο psychology.gr στις 4 Σεπτεμβρίου 2025 (Γονεϊκότητα και social media).

Το κυρίαρχο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι περισσότεροι γονείς είναι η δυσκολία στην διαχείριση του χρόνου λόγω της δουλειάς τους και των άλλων υποχρεώσεων που έχουν. Η ισορροπία ανάμεσα στην δουλειά και την προσωπική μας ζωή είναι πραγματικά μία σπαζοκεφαλιά. Από τους πρώτους μήνες ακόμα της γέννησης ενός μωρού, υπάρχουν γονείς που επειδή χρειάζεται να δουλέψουν, αναγκάζονται να λείπουν από το σπίτι και αναθέτουν σε κάποιον άλλο την φροντίδα του μωρού τους κάνοντας έτσι πιο δύσκολη την δημιουργία του δεσμού μεταξύ του βρέφους και του γονέα. Επιπλέον, το γονεϊκό στρες έχει βρεθεί ότι μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη του παιδιού σε γνωστικό, συναισθηματικό, κινητικό και κοινωνικό επίπεδο (Webb R., Ayers S., Rosan C., 2018).

Πώς μπορούμε ως γονείς να νοιώσουμε ότι έχουμε επαρκή χρόνο όχι μόνο για το παιδί/παιδιά μας αλλά και χρόνο ώστε να εντάξουμε στην μέρα μας/εβδομάδα μας/μήνα μας κοινωνικές και άλλες δραστηριότητες που είναι σημαντικές για την ευημερία μας; Ο όρος αυτό-φροντίδα, πολλές φορές συνδέεται με το συναίσθημα της ενοχής και είναι κάτι που συνήθως οι γονείς το αφήνουν τελευταίο με αποτέλεσμα να έχουν στη συνέχεια και άλλα συναισθήματα όπως η ντροπή και ο θυμός. Αλλά πάμε να δούμε αρχικά πως μπορούμε να μειώσουμε το γονεϊκό στρες.

Το γονεϊκό στρες ορίζεται ως η δυναμική κατάσταση που υπάρχει ανάμεσα στον γονιό, στο παιδί και στο περιβάλλον. Προσοχή! Το γονεϊκό στρες δεν είναι πάντα ορατό. Οι γονείς πολλές φορές αναφέρουν ότι το άγχους που υπάρχει για να τα προλάβουν όλα μέσα στη μέρα, τους εμποδίζει να είναι λειτουργικοί όταν βρίσκονται με τα παιδιά τους. Επίσης, το γονεϊκό στρες πολλές φορές σχετίζεται με την μοναξιά και όταν δεν συνδέεται με ανταμοιβές-ευχαρίστηση τότε οδηγεί σε ψυχική εξουθένωση ή αλλιώς burnout (Stantos, 2025, Urbanowicz et al., 2023). Ως απόρροια αυτού παρατηρούμε να συμβαίνει το γονεϊκό παράδοξο όπου η ευημερία ενός ανθρώπου μειώνεται αφότου γίνεται γονιός.

ΟΙ ΚΥΡΙΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ

Σε αυτό το άρθρο θα δούμε πως μπορούμε να προστατέψουμε την ψυχική υγεία των γονέων, μιας και αυτή είναι άμεσα συνδεδεμένη με την ψυχική υγεία των παιδιών[1]. Ποια είναι τα κύρια προβλήματα που αναφέρουν οι γονείς ότι αντιμετωπίζουν με την γονεϊκότητα (Santos, 2025);

1. Πρώτο απ’ όλα είναι η διαχείριση του χρόνου όπως το αναλύσαμε πιο πάνω
2. Η αυτό-φροντίδα
3. Η αποδοχή και διαχείριση των δυσάρεστων συναισθημάτων (ενοχή, ντροπή, θυμός και άλλα)
4. Η διαχείριση του στρες
5. Η διαχείριση των κοινωνικών δικτύων και της τεχνολογίας
6. Οι ακαδημαϊκές επιδόσεις των παιδιών τους

Η διαχείριση του χρόνου συνδέεται άμεσα με την διαχείριση του στρες και παρακάτω θα δούμε κάποιες στρατηγικές τις οποίες αν ακολουθήσουμε θα μπορέσουμε ως γονείς να διαχειριστούμε τoν χρόνο μας καλύτερα και να μειώσουμε το γονεϊκό στρες που προέρχεται από τον παράγοντα του χρόνου.

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ

Η πρώτη στρατηγική είναι η ευγνωμοσύνη που χρειάζεται να καλλιεργήσουμε. Η έννοια της ευγνωμοσύνης σχετίζεται με την ενσυνειδητότητα, δηλαδή με το εδώ και το τώρα. Μία άσκηση που μπορείτε να κάνετε για να καλλιεργήσετε την ευγνωμοσύνη σας και να αυξήσετε την ευημερία σας, είναι να γράφετε κάθε βράδυ πριν κοιμηθείτε 3 (τρία) πράγματα για τα οποία είστε ευγνώμονες. Αυτό έχει αποδειχθεί ότι βελτιώνει τα επίπεδα ευημερίας σε μόλις μία εβδομάδα.

Η δεύτερη στρατηγική είναι να κοιτάξουμε το πρόγραμμα των παιδιών. Έχουμε ίσως εντάξει υπερβολικές δραστηριότητες στο πρόγραμμά τους, τόσες που δεν προλαβαίνουμε να μιλήσουμε μαζί τους ή να τα αφήσουμε απλώς να βαρεθούν; Έρευνες δείχνουν ότι οι ακαδημαϊκές επιδόσεις των παιδιών δεν συνδέονται με την ποσότητα των δραστηριοτήτων που έχουν, αλλά με την ευημερία των οικογενειών (Santos, 2025). Ρωτήστε το παιδί/τα παιδιά σας, ποια δραστηριότητα θα θέλανε να αφαιρέσουν από το πρόγραμμά τους. Συζητήστε το.

Η τρίτη στρατηγική, αφορά την δική μας διαχείριση του χρόνου και των χρημάτων. Έχουμε μειώσει των ελεύθερό μας χρόνο ώστε να βγάζουμε περισσότερα χρήματα; Και μήπως πρέπει να το ξανασκεφτούμε αυτό; Επανεξετάστε την αξία που δίνετε εσείς προσωπικά στην επάρκεια χρόνου[2]. Μην φοβηθείτε να βάλετε μέσα στο πρόγραμμα της ημέρας σας/της εβδομάδας σας το να έχετε ελεύθερο χρόνο. Χρησιμοποιείστε τα χρήματά σας για να αγοράσετε ελεύθερο χρόνο αντί να τα ξοδεύετε σε υλικά αγαθά.

Η τέταρτη στρατηγική αφορά τα πεντάλεπτα του ελεύθερου χρόνου που μπορεί να έχουμε ανάμεσα σε διάφορες υποχρεώσεις. Αυτά τα πεντάλεπτα επειδή είναι λίγα και διάσπαρτα μέσα στη μέρα, δεν τα αξιοποιούμε. Χρησιμοποιήστε τα ώστε να συνδεθείτε με έναν/μία φίλο/φίλη σας, να κάνετε έναν πεντάλεπτο διαλογισμό, ή να γράψετε στο ημερολόγιό σας. Με αυτό τον τρόπο θα αυξήσετε τα επίπεδα ευημερία σας.

Τέλος, θεωρώ πολύ σημαντικό να αναφερθούμε στην πλέον ευρέως αποδεκτή βοήθεια που μπορεί να παράσχει η ψυχοθεραπεία CBT (γνωσιακή-συμπεριφοριστική) μιας και επικεντρώνεται στις σκέψεις, στα συναισθήματα και την συμπεριφορά των ανθρώπων.

Η ΑΥΤΟΣΥΜΠΟΝΙΑ

Όταν βιώνουμε το γονεϊκό στρες, το πιο σημαντικό πράγμα που μπορούμε να κάνουμε είναι να έχουμε αυτό-συμπόνια, δηλαδή να συμπεριφερόμαστε στον εαυτό μας με καλοσύνη. Αυτό μπορούμε να το πετύχουμε, αναγνωρίζοντας εκείνη την στιγμή το συναίσθημά μας, αναγνωρίζοντας πως αυτό είναι μέρος της ανθρώπινης φύσης μας και συμπεριφερόμενοι στον εαυτό μας με καλοσύνη για αυτό που περνάμε. Η αυτό-συμπόνια βοηθά όχι μόνο εμάς αλλά έχει βρεθεί ότι βοηθά στο να έχουμε καλύτερη συμπεριφορά και προς τους άλλους (το παιδί μας, τον/την σύντροφό μας κλπ.).

Καλή επιτυχία!

*Σε επόμενο άρθρο θα συζητήσουμε και άλλες στρατηγικές που αφορούν τις υπόλοιπες δυσκολίες που οι γονείς αναφέρουν ότι αντιμετωπίζουν με την γονεϊκότητα όπως την διαχείριση των κοινωνικών δικτύων και την τεχνολογία.

[1] Για την ακρίβεια η ψυχική υγεία των γονέων είναι ένας παράγοντας που μπορεί να προβλέψει εάν το παιδί θα υποφέρει από άγχος ή κατάθλιψη λόγω του φαινομένου της συναισθηματικής επιρροής (emotional contagion). Το φαινόμενο της συναισθηματικής επιρροής είναι η τάση που έχουμε να επηρεαζόμαστε από τα συναισθήματα των ανθρώπων γύρω μας. Η συναισθηματική επιρροή στη σχέση γονέα παιδιού έχει μία πιο ισχυρή κατεύθυνση από τον γονέα προς το παιδί και όχι το αντίστροφο (Nalipay MJN, Cai Y, King RB, 2020, Chi, P., Du, H., King, R.B. et al, 2019, Webb R., Ayers S., Rosan C., 2018).

[2] Να γνωρίζετε ότι η έλλειψη χρόνου έχει βρεθεί ότι είναι τόσο αρνητική όσο και το να είμαστε άνεργοι και να έχουμε υπερβολικά ελεύθερο χρόνο.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην τοπική εφημερίδα “Ταχυδρόμος” στις 12 Αυγούστου 2025 (Γονεϊκότητα και ευημερία: χαρούμενοι γονείς-χαρούμενα παιδιά | Εφημερίδα ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ Βόλου, Μαγνησίας, Θεσσαλίας) και στο site psychology.gr την ίδια μέρα (Γονεϊκότητα και ευημερία: χαρούμενοι γονείς – χαρούμενα παιδιά).

Η G.Oettingen και οι συνεργάτες της, μέσα από έρευνες που διεξήγαν στο πεδίο, απορρίπτουν την πεποίθηση ότι για να πετύχεις τους στόχους σου χρειάζεται να τους κάνεις εικόνα. Δηλαδή να ονειρευτείς ότι τους πετυχαίνεις, κάνοντας θετικές σκέψεις. Αντίθετα σε ένα μεγάλο αριθμό ερευνών βρήκαν ότι οι άνθρωποι που κάνουν όνειρα (dreamers), δεν ταυτίζονται με τους ανθρώπους που πραγματοποιούν τα όνειρά τους (doers). Οι έρευνες δείχνουν ότι η ονειροπόληση των επιθυμιών μας, δεσμεύει την ενέργειά μας και δεν μας οδηγεί στην πραγματοποίησή τους· δηλαδή στην σκληρή δουλειά και στην προσπάθεια να ξεπεράσουμε τις προκλήσεις και τα εμπόδια της ζωής ώστε να τις πραγματοποιήσουμε.

Η μέθοδος που προτείνει η G.Oettingen και η ομάδα της, ενέχει την διαδικασία της πνευματικής αντιπαράθεσης ή αλλιώς της αντιπαράθεσης σκέψεων. Δηλαδή, αφού βρούμε και σκεφτούμε την επιθυμία μας, σκεφτόμαστε τα εμπόδια που υπάρχουν στο να πραγματοποιηθεί. Συνήθως οι άνθρωποι δεν το κάνουμε αυτό, φοβούμενοι ότι με αυτό τον τρόπο θα αποθαρρυνθούμε στο να κάνουμε τα όνειρά μας πραγματικότητα. Ευτυχώς αυτό δεν συμβαίνει! Όταν πραγματοποιούμε την διαδικασία της αντιπαράθεσης ανάμεσα στις επιθυμίες μας και στην πραγματικότητα, γεμίζουμε ενέργεια για να δράσουμε. Επιπλέον, όταν μπούμε στην διαδικασία να σκεφτούμε πως χρειάζεται να δράσουμε για να ξεπεράσουμε τα εμπόδια και τις προκλήσεις της ζωής, τότε γεμίζουμε ακόμα περισσότερο με ενέργεια!

Τι είναι το WOOP

Τι ακριβώς είναι όμως αυτό το εργαλείο WOOP; Τα αρχικά WOOP αντιπροσωπεύουν τις λέξεις Wish, Outcome, Obstacle και Plan. Για να χρησιμοποιήσουμε το εργαλείο WOOP χρειαζόμαστε ένα τετράδιο και ένα στυλό ή μία συσκευή με ίντερνετ (τάμπλετ, κινητό, υπολογιστή). Θα σας αναλύσω και τους δύο τρόπους.

Στο τετράδιο, σε ένα καθαρό φύλλο γράφουμε τη λέξη Wish, την επιθυμία μας δηλαδή. Εδώ σκεφτείτε καλά ποια πραγματικά είναι η επιθυμία σας. Τι θέλετε βαθιά μέσα σας. Στη συνέχεια γράφουμε την λέξη Outcome. Εκεί γράφουμε ποιο θα είναι το αποτέλεσμα εάν πραγματοποιηθεί η επιθυμία μας. Η επόμενη λέξη που γράφουμε είναι το Obstacle δηλαδή το εμπόδιο που υπάρχει στο να πραγματοποιηθεί η επιθυμία μας και τέλος τη λέξη Plan που είναι το σχέδιό μας, δηλαδή τι σκοπεύουμε να κάνουμε για να ξεπεραστεί αυτό το εμπόδιο. Όταν τα γράψουμε όλα αυτά το ένα κάτω από το άλλο, φτιάχνουμε μία πρόταση η οποία ξεκινάει με το «Εάν…» και καταλήγει στο «…τότε, …». Μετά το «Εάν» βάζουμε το εμπόδιο που έχουμε σκεφτεί και μετά το «τότε» βάζουμε το σχέδιό μας, αυτό που σκοπεύουμε να κάνουμε για να ξεπεράσουμε το εμπόδιο. Δείτε παρακάτω:

Αφού φτιάξουμε την πρόταση «Εάν…, τότε…», αμέσως συνειδητά ξέρουμε τι πρέπει να κάνουμε. Στη συνέχεια αυτή η σκέψη λειτουργεί κυρίως στο ασυνείδητό μας.

Την ίδια διαδικασία μπορείτε να κάνετε και σε μία συσκευή με ίντερνετ. Μπορείτε να μπείτε στο https://woopmylife.org/en/practice και να ξεκινήσετε την διαδικασία online με οδηγίες που θα σας εμφανίζονται για κάθε βήμα.

Προσωπική εμπειρία

Το WOOP το εφάρμοσα και εγώ στην προσωπική μου και επαγγελματική μου ζωή με μεγάλη επιτυχία. Είναι ένα εργαλείο που μαθαίνεται και εφαρμόζεται εύκολα. Εγώ προτίμησα να χρησιμοποιήσω τετράδιο αντί της online εφαρμογής της G.Oettingen. Κάθε πρωί πριν ακόμα φάω το πρωϊνό μου, WOOPάρα τη μέρα μου. Μία μέρα, μου συνέβη να έχω δύο ξεκάθαρες επιθυμίες, οι οποίες ήταν αντίρροπες. Δηλαδή η μία επιθυμία ερχόταν πρακτικά στον σχεδιασμό της WOOP αντίθετα με την άλλη επιθυμία παρόλο που στο μυαλό μου ήταν συμβατές. Εκείνη τη μέρα επέλεξα μία από τις δύο επιθυμίες και έδρασα αναλόγως. 

Το WOOP μπορεί να χρησιμοποιηθεί για επιθυμίες και του κοντινού μέλλοντος αλλά και του μακρινού μέλλοντος. Είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι το εργαλείο WOOP, θα σας βοηθήσει να γίνεται πιο στοχευμένοι όσον αφορά τις επιθυμίες σας και πιο ενεργοί στο να τις πραγματοποιήσετε.

WOOPάρετε!

Αναρωτηθείτε λοιπόν, τι είναι αυτό που σας εμποδίζει να πραγματοποιήσετε τα όνειρά σας και αναλάβετε δράση. Δοκιμάστε να εφαρμόσετε το WOOP καθημερινά για ένα μήνα, και δείτε τη διαφορά! Καλή επιτυχία!

Όπως λέγεται χαρακτηριστικά: “Build what is strong and fix what is wrong” δηλαδή, “Βρες, ενίσχυσε και χρησιμοποίησε τα δυνατά σου σημεία και πάρε βοήθεια για αυτά που σε δυσκολεύουν και σε εμποδίζουν”.

Η ευημερία, σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο του Σίδνεϋ και τον κύκλο μαθημάτων “Positive Psychiatry”, ορίζεται ως μια ζωή με νόημα και αξία — μια ζωή που αξίζει να τη ζεις. Οι άνθρωποι που είναι ενεργοί στην κοινότητά τους συχνά αντλούν μεγάλη ικανοποίηση από αυτό, γεγονός που συμβάλλει στην προσωπική τους ευημερία. Επιπλέον, η ευημερία επηρεάζεται από τον εσωτερικό μας κόσμο και το επίπεδο της παραγωγικότητάς μας.

Εσωτερικός Κόσμος και Παραγωγικότητα 

Ο εσωτερικός μας κόσμος αφορά την ψυχική μας υγεία, η οποία μπορεί να μην είναι πάντα ισορροπημένη και να απαιτεί προσοχή. Είναι σημαντικό να αναγνωρίζουμε έγκαιρα τυχόν δυσκολίες και να λαμβάνουμε μέτρα για την αντιμετώπισή τους.

Πρέπει να διευκρινιστεί ότι η ευημερία δεν σημαίνει απουσία ασθένειας ή διαρκή ευτυχία και ενέργεια. Μια τέτοια προσδοκία θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως τοξική θετική ψυχολογία.

Στην πραγματικότητα, όλοι βιώνουμε ευχάριστα και δυσάρεστα συναισθήματα, καθώς και ποικίλα γεγονότα που μπορεί να μας στενοχωρούν ή να μας σοκάρουν. Είναι φυσιολογικό να έχουμε διακυμάνσεις στη διάθεσή μας, και άτομα με διαγνωσμένες σωματικές ή ψυχικές ασθένειες μπορούν να αισθάνονται υγιή και δυνατά.

Μάλιστα, μέσα από δύσκολες και τραυματικές εμπειρίες, είναι δυνατόν να επιτύχουμε προσωπική ανάπτυξη, γνωστή ως «μετατραυματική ανάπτυξη» (post-traumatic growth). Η παραγωγικότητά μας συνδέεται με το περιβάλλον μας, τον τρόπο που αλληλεπιδρούμε με αυτό και τα αποτελέσματα των πράξεών μας. Η σχέση μας με την τοπική κοινότητα παίζει καθοριστικό ρόλο στο πόσο παραγωγικοί αισθανόμαστε.

Παράγοντες που Επηρεάζουν την Ευημερία

Η ευημερία μας μπορεί να επηρεαστεί από:

• Τη σύνδεσή μας με τη χώρα, την κουλτούρα και τη θρησκεία μας 
• Το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώσαμε και τις εμπειρίες μας 
• Τις καταστάσεις στην οικογένεια, την κοινότητα και την εργασία μας 
• Την οικονομική μας κατάσταση και τις διαπροσωπικές μας σχέσεις 
• Την αίσθηση του ανήκειν, την άσκηση, τον ύπνο και τη διατροφή μας 
• Τον χρόνο που περνάμε με φίλους και την ψυχαγωγία μας 
• Στην καθημερινότητά μας, πολλά πράγματα απαιτούν την προσοχή μας, και είναι συχνά δύσκολο να θέτουμε προτεραιότητες. Το κλειδί είναι να βρούμε μια ισορροπία.

Στοιχεία που Βοηθούν στην Ευημερία:

• Σωματική δραστηριότητα και καλή φυσική κατάσταση 
• Επαρκής ύπνος 
• Υγιεινή διατροφή 
• Σύνδεση με άλλους ανθρώπους 
• Ενασχόληση με δραστηριότητες που μας ευχαριστούν (χόμπι) 
• Συμμετοχή στην τοπική κοινότητα (αίσθηση του ανήκειν) 
• Αίσθηση ασφάλειας (οικονομική, κατοικίας, εργασίας, υποστηρικτικές σχέσεις) 
• Δυνατότητα να ζητάμε βοήθεια όταν τη χρειαζόμαστε 

Διαδικασία Ανάκαμψης και Θετική Ψυχιατρική 

Για να επιτύχουμε μια ζωή γεμάτη υγεία, χρειάζεται να περάσουμε από διάφορα στάδια ανάκαμψης της υγείας μας. Αυτή η διαδικασία είναι προσβάσιμη σε όλους και δεν υπάρχουν φάσεις υποτροπής όπου κάνουμε βήματα προς τα πίσω αντί για μπροστά. Όλες οι φάσεις της ανάκαμψης της υγείας μας είναι μέρος της διαδικασίας και της προσωπικής μας πορείας.

Μέσω της θετικής ψυχιατρικής, επικεντρωνόμαστε σε ό,τι μπορούμε να κάνουμε, αντί να εστιάζουμε στις αδυναμίες μας.

Όταν λαμβάνουμε μια διάγνωση για μια ψυχική ασθένεια που περιγράφει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε, είναι εύκολο να προκύψει κοινωνικό στίγμα. Για να μειώσουμε το στίγμα, σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο του Σίδνεϋ, η περιγραφή της ασθένειας δεν πρέπει να επισκιάζει τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του ατόμου. Είναι σημαντικό να αναγνωρίζονται τα ταλέντα, τα δυνατά σημεία, οι κλίσεις και οι ρόλοι που μπορεί να αναλάβει ένας άνθρωπος για να είναι παραγωγικός/ή.

Βιολογικές και Ψυχολογικές Διαστάσεις 

Η ιδιοσυγκρασία μας επηρεάζεται από τα γονίδιά μας, ενώ η προσωπικότητά μας μπορεί να διαμορφωθεί από τα γεγονότα της ζωής μας. Από ιατρική και βιολογική άποψη, γνωρίζουμε ότι η ψυχική υγεία είναι αποτέλεσμα μιας πολύπλοκης αλληλεπίδρασης γενετικών, βιολογικών, ψυχολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων.

Οι νευροβιολογικές διεργασίες, όπως η λειτουργία των νευροδιαβιβαστών και η πλαστικότητα του εγκεφάλου, παίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη και την ανθεκτικότητα απέναντι στις ψυχικές ασθένειες. Η κατανόηση αυτών των μηχανισμών μας επιτρέπει να αναπτύξουμε πιο αποτελεσματικές θεραπείες και παρεμβάσεις.

Διαταραχές Προσωπικότητας και Θετική Προσέγγιση 

Στη θετική ψυχιατρική, μια διαταραχή προσωπικότητας ορίζεται ως σύνολο χαρακτηριστικών που οδηγούν το άτομο να μην συνεργάζεται και να προκαλεί καταστάσεις όπου άλλοι υποφέρουν.

Ωστόσο, αυτές οι διαταραχές μπορεί να συνυπάρχουν με δυνατά σημεία του χαρακτήρα.

Η θετική προσέγγιση αναγνωρίζει και αξιοποιεί αυτά τα δυνατά σημεία, προάγοντας την ανάπτυξη και την ευημερία του ατόμου.

Θεραπευτική Προσέγγιση της Θετικής Ψυχιατρικής 

Η θετική ψυχιατρική προτείνει μια θεραπευτική προσέγγιση που επικεντρώνεται στην ανάκαμψη μέσω θετικών ενδείξεων για το άτομο.

Αυτό περιλαμβάνει:

• Καθορισμό στόχων που επιθυμεί το ίδιο το άτομο 
• Εστίαση στα όνειρα και τις επιθυμίες του 
• Ανάδειξη και αξιοποίηση των ταλέντων του 
• Με αυτόν τον τρόπο, αυξάνεται η θετικότητα και η αίσθηση ελπίδας στους ασθενείς. Βρίσκουν νόημα και σκοπό στη ζωή τους, κάτι που συχνά απουσίαζε σε θεραπείες που επικεντρώνονταν αποκλειστικά στα προβλήματα και την επίλυσή τους.

Επιστημονική Τεκμηρίωση και Ασφάλεια 

Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι το πλάνο που προτείνει η θετική ψυχιατρική βασίζεται σε επιστημονικά τεκμηριωμένες πρακτικές και περιλαμβάνει αξιολογήσεις, με την ασφάλεια του ατόμου να αποτελεί πρωταρχικό μέλημα.

Η θετική ψυχιατρική δεν αντικαθιστά τις παραδοσιακές θεραπευτικές μεθόδους αλλά τις συμπληρώνει, προσφέροντας ένα πιο ολοκληρωμένο πλαίσιο για την αντιμετώπιση της ψυχικής υγείας.

Οκτώ Παράγοντες που Συνδέονται με την Ευημερία σύμφωνα με το πανεπιστήμιο του Σύδνεϋ και το course “Positive psychiatry”: 

1.  Σύνδεση των εσωτερικών αξιών με τους στόχους μας 

2.  Πράξεις καλοσύνης προς τους συνανθρώπους μας 

3.  Παρουσία στο παρόν και αποδοχή της ζωής με συμπόνια 

4.  Εστίαση στα δυνατά μας χαρακτηριστικά και επίλυση δυσκολιών 

5.  Ασκήσεις ευγνωμοσύνης (εκτίμηση όσων έχουμε) 

6.  Συγγραφή ενός γράμματος συγχώρεσης 

7.  Δημιουργία κοινωνικών δικτύων με κοινά ενδιαφέροντα 

8.  Επανεξέταση και αναθεώρηση καταστάσεων 

Πρακτική Εφαρμογή και Προσωπική Εμπειρία

Δρ. Χριστίνα Λαμπροπούλου: “Ως ιατρός, βιολόγος και σύμβουλος ψυχικής υγείας, καθημερινά διαπιστώνω την αποτελεσματικότητα της θετικής ψυχιατρικής στην κλινική – κι όχι μόνο – πρακτική.

Ενσωματώνοντας τις αρχές της, μπορούμε να υποστηρίξουμε τα άτομα τόσο στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων τους, όσο και στην ανάπτυξη των δεξιοτήτων και των δυνατοτήτων τους.

Μέσα από τεχνικές όπως η συμβουλευτική, η ενσυνειδητότητα και παρεμβάσεις που προάγουν την εσωτερική ισορροπία και την ανθεκτικότητα, τα άτομα βρίσκουν νέο νόημα και σκοπό στη ζωή τους, χτίζοντας ένα πιο σταθερό και ουσιαστικό μέλλον.”

Βιολογική Διάσταση της Θετικής Εμπειρίας 

Η έρευνα έχει δείξει ότι οι θετικές εμπειρίες και συναισθήματα μπορούν να επηρεάσουν τη νευροπλαστικότητα του εγκεφάλου, προάγοντας τη δημιουργία νέων νευρωνικών συνδέσεων. Αυτό σημαίνει ότι η ενίσχυση των θετικών στοιχείων έχει πραγματικές, μετρήσιμες επιπτώσεις στη λειτουργία του εγκεφάλου και στην ψυχική υγεία.

Η κατανόηση αυτών των βιολογικών μηχανισμών ενισχύει την αποτελεσματικότητα των θεραπειών που βασίζονται στη θετική ψυχιατρική.

Η θετική ψυχιατρική προσφέρει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο που ενσωματώνει τις βιολογικές, ψυχολογικές και κοινωνικές διαστάσεις της ψυχικής υγείας. Εστιάζοντας στα θετικά στοιχεία και ενισχύοντας τις δυνατότητες του ατόμου, μπορούμε να προάγουμε την ευημερία και την ποιότητα ζωής, όχι μόνο για τους ασθενείς μας αλλά και για την κοινωνία συνολικά.

Είναι καθήκον μας ως επαγγελματίες υγείας να προωθούμε προσεγγίσεις που ενισχύουν την ανθεκτικότητα και την αυτονομία των ατόμων. Η θετική ψυχιατρική μας δίνει τα εργαλεία για να το επιτύχουμε αυτό, συνδυάζοντας την επιστημονική γνώση με μια ανθρωποκεντρική προσέγγιση.

Το άρθρο πρωτοδημοσιεύθηκε στο psychology.gr. Μπορείτε να το βρείτε εδώ: Θετική Ψυχιατρική: Τι είναι;

* Στη συγγραφή του άρθρου, είχε συμμετοχή και η Δρ. Χριστίνα Λαμπροπούλου

          Ο σκοπός αυτού του άρθρου είναι να ξεκαθαρίσει το ρόλο που έχουν οι εκπαιδευτικοί, οι ψυχολόγοι και οι κοινωνικοί λειτουργοί (ή αλλιώς το Ειδικό Εκπαιδευτικό Προσωπικό, Ε.Ε.Π.) στα δημόσια σχολεία, όταν σιγά-σιγά αποκαλύπτονται περιστατικά κακοποίησης ή/και παραμέλησης ανηλίκων.

          Το Συμβούλιο της Ευρώπης μέσω της καμπάνιας «Ένα στα πέντε» κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, ενημερώνοντας ότι ένα στα πέντε παιδιά θυματοποιείται με σεξουαλική κακοποίηση από ως επί το πλείστoν άντρες δράστες οι οποίοι προέρχονται από το οικογενειακό ή το φιλικό περιβάλλον του παιδιού (www.enastapente.gr). Υπογραμμίζεται ότι η κακοποίηση και η παραμέληση σε όλες τις μορφές τους, αποτελούν αφανή εγκλήματα και μόνο ένα μικρό μέρος των περιστατικών αποκαλύπτονται και καταγράφονται. Αυτό συμβαίνει διότι συνήθως τα παιδιά αποκρύπτουν την κακοποίησή τους.

Είδη κακοποίησης-παραμέλησης και ενδείξεις

Στόχος μας είναι να μπορούμε να αναγνωρίσουμε ποιοι μαθητές έχουν πέσει θύματα κακοποίησης-παραμέλησης και να μπορούμε να διαχειριζόμαστε αυτά τα ζητήματα με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Οι μορφές τις κακοποίησης είναι:

• η σωματική
• η σεξουαλική
• η συναισθηματική

Οι ενδείξεις είναι:

• ανεξήγητοι μώλωπες
• μελανιές
• κοψίματα και τραύματα σε ασυνήθιστα μέρη
• πληγές σε διαφορετικά μεταξύ τους στάδια επούλωσης
• η εμφάνιση των πληγών μετά από διάστημα απουσίας από το σχολείο
• πληγές δεν έχουν φροντιστεί
• όταν γίνεται προσπάθεια κάλυψης των πληγών και
• όταν η δικαιολόγησή τους είναι ανεπαρκής και δεν ταιριάζει με την εικόνα
• δυσκολία στις κινήσεις ή στο περπάτημα
• κνησμός στην γεννητική περιοχή ή στον πρωκτό
• τραύματα στο στήθος, στους γλουτούς ή στους μηρούς
• σχισμένα, ματωμένα ή λερωμένα ρούχα
• διαταραχές στην όρεξη

Η συναισθηματική βία που είναι και η μορφή βίας που μπορούμε να εντοπίσουμε πιο δύσκολα, συμβαίνει όταν το παιδί ταπεινώνεται, φοβάται, απειλείται, εξευτελίζεται και τυχαίνει εχθρικής μεταχείρισης. Επίσης, όταν το παιδί, δεν βιώνει αγάπη και στοργή, όταν του επιρρίπτονται ευθύνες και βιώνει συναισθήματα ενοχής, τότε δέχεται συναισθηματική βία. Η ενδείξεις σε αυτή την περίπτωση είναι η εμφάνιση ψυχοσωματικών προβλημάτων και οι στερεοτυπικές κινήσεις αυτιστικού τύπου.

Τέλος, παραμέληση υπάρχει όταν: ο γονέας δεν μπορεί να εξασφαλίσει στο παιδί

• επαρκή τροφή
• στέγη
• ρουχισμό
• μόρφωση
• ιατρική περίθαλψη
• επιτήρηση και προστασία από οποιονδήποτε κίνδυνο

Οι ενδείξεις για την παραμέληση είναι: η κακή προσωπική υγιεινή, η συχνή ασθένεια, τα βρώμικα ρούχα, η απουσία κολατσιού και οι συχνοί τραυματισμοί.

Εάν το παιδί αποφασίσει να μιλήσει, τι κάνουμε;

Συνήθως τα παιδιά αποκρύπτουν την κακοποίησή τους λόγω μαθημένης αβοηθησίας, κατάστασης συμβιβασμού, ύπαρξης φόβου για αντίποινα, συναισθημάτων ντροπής και συνενοχής, και κακών χειρισμών από τρίτους.

Εάν το παιδί αποφασίσει να μας μιλήσει, το πιστεύουμε αμέσως και το αφήνουμε να ολοκληρώσει αυτό που θέλει να πει χωρίς να το πιέζουμε. Στη συνέχεια του λέμε ότι παρόμοιες καταστάσεις έχουν ζήσει και άλλα παιδιά και δεν είναι μόνο του. Προσέχουμε και αποφεύγουμε μορφασμούς και σε καμία περίπτωση δεν το ρωτάμε γιατί δεν μίλησε νωρίτερα. Δεν του ζητάμε να μας δείξει σημάδια και δεν υποσχόμαστε ότι θα βρούμε τον δράστη. Καθησυχάζουμε τους φόβους του λέγοντάς του ότι δεν έχει εκείνο ευθύνη για τίποτα απ΄όσα έχουν συμβεί. Έπειτα, μπορούμε να του πούμε ότι θα κάνουμε ότι μπορούμε για να το βοηθήσουμε και ότι μπορεί να μας μιλήσει ξανά όποτε εκείνο το θελήσει. Στο τέλος, μπορούμε να το ευχαριστήσουμε που μας εμπιστεύθηκε, να το επιβραβεύσουμε για την γενναιότητά του και να αποφορτίσουμε την συζήτηση συζητώντας ένα ουδέτερο θέμα. Εξηγούμε με σαφήνεια στο παιδί ότι θα πρέπει να ενημερωθούν κάποιοι άνθρωποι των οποίων η δουλειά είναι να προστατεύουν παιδιά, αλλά το μυστικό του είναι ασφαλές και κανένα άλλο παιδί από το σχολείο του δεν θα το μάθει.

Μετά την αποκάλυψη, ως εκπαιδευτικός, κοινωνικός λειτουργός ή ψυχολόγος, είναι φυσικό να νιώσετε κάποιο από τα παρακάτω συναισθήματα: οργή, αποστροφή, αποτροπιασμό, ντροπή, φόβο και ανασφάλεια. Ο εκπαιδευτικός είναι πιθανό να αισθανθεί φόβο για τις συνέπειες γνωστοποίησης αυτού. Ο νόμος 5090/2024 (άρθρο 130)[1], εξασφαλίζει το ακαταδίωκτο για τους εκπαιδευτικούς για τις καταγγελίες ενδοοικογενειακής βίας σε βάρος ανηλίκων.

Ο εκπαιδευτικός είναι ένα άτομο που το παιδί βλέπει καθημερινά στο σχολείο του και είναι φυσικό να αποτελέσει για εκείνο ένα άτομο εμπιστοσύνης.  Ο εκπαιδευτικός μπορεί να παρατηρήσει σημάδια, είτε σωματικά, είτε στη συμπεριφορά του παιδιού. Όμως, δεν πρέπει να χρησιμοποιήσει ανακριτικές τακτικές. Ο εκπαιδευτικός δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον ανακριτή της δικαιοσύνης, ούτε τους ειδικούς ψυχικής υγείας. Ο εκπαιδευτικός χρειάζεται να διερευνήσει εάν το παιδί είναι ασφαλές ή εάν κινδυνεύει και να καθησυχάσει το παιδί λέγοντάς του ότι δεν φέρει καμία ευθύνη. Στη συνέχεια χρειάζεται να ενημερώσει χωρίς καθυστέρηση τον/την διευθυντή/ντρια ο οποίος οφείλει να το αναφέρει στον/στην αρμόδιο/α εισαγγελέα.

Όταν ο εκπαιδευτικός έχει υποψία κακοποίησης ή παραμέλησης, τότε χρειάζεται παραπάνω από μία ένδειξη για να υπάρχει απόδειξη κακοποίησης ή παραμέλησης. Χρειάζεται να υπάρχει συνδυασμός ενδείξεων ή επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές. Σε αυτή την περίπτωση (συνδυασμού ενδείξεων), το παιδί δεν πρέπει να πιέζεται να αποκαλύψει μέρη του σώματός του στο πλαίσιο του σχολείου. Η εξέταση του σώματος του παιδιού, θα πρέπει να γίνεται από γιατρό ή άλλο ιατρικό προσωπικό.

Πρωτόκολλο

Όταν λοιπόν, υπάρχουν οι ενδείξεις που αποδεικνύουν κακοποίηση ή παραμέληση ανηλίκου, οι εκπαιδευτικοί το αναφέρουν στον/στην διευθυντή/ντρια και έπειτα συντάσσεται μία αναφορά με όλα τα στοιχεία.

Από την πλευρά του ο σχολικός ψυχολόγος, χρειάζεται να εκτιμήσει την φύση και την έκταση του προβλήματος μέσω της παρατήρησης, της συνέντευξης με το παιδί και τους γονείς-φροντιστές και μέσω άλλων τεχνικών, όπως είναι το ελεύθερο παιχνίδι και η ζωγραφική. Ο κοινωνικός λειτουργός κάνει και αυτός παρατηρήσεις, συναντήσεις με την οικογένεια και το παιδί και επιπλέον επισκέψεις στο σπίτι του θύματος. Εάν υπάρχει ψυχολόγος και κοινωνικός λειτουργός στο σχολείο, τότε γίνεται αναφορά και από αυτούς με τα στοιχεία που έχουν.

Αυτή η αναφορά αποστέλλεται στην εισαγγελία, στην αστυνομία ή σε άλλο φορέα προστασίας του παιδιού όπως ο Συνήγορος του Παιδιού. Η αναφορά δεν αποτελεί εκ των προτέρων επίσημη καταγγελία, αλλά ενέργεια για επιβεβαίωση συγκεκριμένων πληροφοριών και περαιτέρω αξιολόγηση. Όταν διαπιστώνεται από το προσωπικό του σχολείου ότι το παιδί βρίσκεται σε κίνδυνο, η αναφορά στους αρμόδιους φορείς πρέπει να είναι άμεση. Η αναφορά μπορεί να γίνει και ανώνυμα προφορικά στις εξής γραμμές: Εθνική γραμμή παιδικής προστασίας 1107, γραμμή «Μαζί για το παιδί» 11525 και Εθνική τηλεφωνική γραμμή για τα παιδιά 1056 («Χαμόγελο του Παιδιού»). Η παρασιώπηση κακουργήματος συνιστά ποινικό αδίκημα.

Για να βρείτε πιο αναλυτικές πληροφορίες δείτε το «Πρωτόκολλο διερεύνησης, διάγνωσης και διαχείρισης κακοποίησης και παραμέλησης παιδιών» που έχει συνταχθεί από το Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού.

[1] Υποχρεώσεις των επαγγελματιών:
1. Παιδαγωγός, εκπαιδευτικός, μέλος του ειδικού εκπαιδευτικού προσωπικού ή του ειδικού βοηθητικού προσωπικού της πρωτοβάθμιας ή δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, κοινωνικός λειτουργός, ψυχολόγος, επιμελητής, προπονητής ή γιατρός που παρέχει τις υπηρεσίες του σε ανήλικο, ο οποίος κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του πληροφορείται ή διαπιστώνει με οποιονδήποτε τρόπο, ότι έχει διαπραχθεί σε βάρος ανηλίκου έγκλημα ενδοοικογενειακής βίας, υποχρεούται να το αναφέρει αμελλητί στις αρμόδιες διωκτικές αρχές. Την ίδια υποχρέωση έχει ιατρός που με βάση σοβαρά αντικειμενικά ευρήματα της ιατρικής εξέτασης διαπιστώνει ότι έχει διαπραχθεί σε βάρος ενηλίκου έγκλημα ενδοοικογενειακής βίας.
2. Τα πρόσωπα της παρ. 1, που προβαίνουν σε αναφορά εγκλήματος ενδοοικογενειακής βίας δεν εγκαλούνται, δεν ενάγονται, δεν διώκονται πειθαρχικά, δεν απολύονται, ούτε υφίστανται άλλου είδους κυρώσεις ή δυσμενή μεταχείριση, για το περιστατικό που ανέφεραν κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, παρά μόνο εάν προέβη-σαν εν γνώσει τους σε αναληθή αναφορά.
2. Α. Τα πρόσωπα της παρ. 1 καλούνται να εξετασθούν ως μάρτυρες κατά τη διαδικασία στο ακροατήριο, μόνο αν το έγκλημα ενδοοικογενειακής βίας δεν αποδεικνύεται με οποιοδήποτε άλλο αποδεικτικό μέσο.

Ευχάριστη ζωή έχουμε όταν η ζωή μας είναι γεμάτη με απολαύσεις σχετικές με την κάλυψη των βασικών μας αναγκών. Η ευχάριστη ζωή δηλαδή μπορεί να βιωθεί εάν φάμε ένα φαγητό το οποίο μας ευχαριστεί με την προϋπόθεση ότι εκείνη τη στιγμή που το τρώμε, είμαστε στο εδώ και τώρα. Δηλαδή, αυτό σημαίνει ότι το έχουμε μπροστά μας, δεν κάνουμε κάποια άλλη δουλειά παράλληλα και ευχαριστιόμαστε εκείνη τη στιγμή το φαγητό μας συνειδητά. Επιπλέον, η ευτυχία μας την ώρα του φαγητού μπορεί να αυξηθεί σύμφωνα με έρευνες (Santos) εάν περιμένουμε και σκεφτόμαστε από πριν αυτό το φαγητό, εάν εκείνη τη στιγμή πριν το φάμε το βγάλουμε μία φωτογραφία για να θυμόμαστε τη στιγμή, εάν αυτό το φαγητό το μοιραστούμε με έναν καλό μας φίλο που θα βιώσει και αυτός ευχαρίστηση ή/και εάν αφού φάμε το φαγητό αυτό μοιραστούμε την ευχαρίστηση που είχαμε με έναν φίλο.

Η χαρούμενη ζωή περιέχει τις έννοιες της δέσμευσης, της συνέχειας και του ενδιαφέροντος. Αυτές οι έννοιες αφορούν κυρίως την εργασία μας, την οικογένειά μας και τα σημαντικά πρόσωπα στη ζωή μας (συντρόφους, φίλους κλπ.). Ένα παράδειγμα είναι η δέσμευση που μπορεί να έχουμε αναπτύξει σε σχέση με την δουλειά μας. Εάν έχουμε βρει στοιχεία που να μας ευχαριστούν στη δουλειά μας, εάν μπορούμε (μας ζητείται ή μας επιτρέπεται) να χρησιμοποιήσουμε τα δυνατά στοιχεία του χαρακτήρα μας στη δουλειά, τότε αναπτύσσεται ένα είδος δέσμευσης με την δουλειά μας. Γνωρίζουμε ότι θέλουμε να συνεχίσουμε να την κάνουμε, ότι δεν ψάχνουμε για κάτι άλλο και ότι μας κάνει χαρούμενους  το γεγονός ότι σηκωνόμαστε κάθε μέρα και γινόμαστε παραγωγικοί σε αυτή.

Τέλος, η με νόημα και σκοπό ζωή, μπορούμε να πούμε ότι σχετίζεται με την υπαρξιακή ψυχολογία. Με ερωτήσεις που μας γεννιούνται από την εφηβεία μας σχετικά με το γιατί βρισκόμαστε εδώ (στη γη), ποιος είναι ο σκοπός μας στη ζωή κλπ. Η με νόημα και σκοπό ζωή, μας ανεβάζει στο ανώτατο επίπεδο ευτυχίας και εσωκλείει αξίες όπως η αλληλεγγύη, ο αλτρουισμός και η ευγνωμοσύνη. Εδώ έχουμε ουσιαστικές σχέσεις με τους άλλους αλλά και με τον εαυτό μας. Ενδιαφερόμαστε για τους άλλους, τους βοηθάμε και συμπεριφερόμαστε με καλοσύνη στους γύρω μας. Σεβόμαστε τον εαυτό μας, τις επιθυμίες μας και τις ανάγκες μας και χρησιμοποιούμε τα δυνατά μας σημεία και τις δεξιότητες-ικανότητές μας για ένα σκοπό που είναι μεγαλύτερος από το προσωπικό μας όφελος. Επίσης, στη με νόημα και σκοπό ζωή, οι ικανότητες και οι δεξιότητές μας συναντούν τις ευκαιρίες που μας δίνονται και γι’αυτό λέμε ότι βρισκόμαστε σε κατάσταση ροής.

Τα είδη της ευτυχισμένης ζωής διακρίνονται και σε άλλες έρευνες (Oishi et al, 2024, Smith, 2013). Πολλές έρευνες προσπαθούν να υπολογίσουν την πρόοδο της κοινωνίας σε διάφορες χώρες συσχετίζοντάς την με το GDP (ΑΕΠ: Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν) κάθε χώρας (O’Toole L. and Gordon J., 2015). Όμως με βάση το ΑΕΠ δεν μπορούμε να έχουμε μία εικόνα του πως ζει ένας μέσος άνθρωπος. Σε άλλες έρευνες το επίπεδο ευτυχίας της κάθε χώρας σχετίζεται με την κοινωνική πρόνοια, την ευημερία και την ποιότητα ζωής (Bakraceva M., 2020). Όλα αυτά ερευνώνται με βάση τα συναισθήματα, τις εμπειρίες, την διάθεση των ανθρώπων σε διάφορες χρονικές στιγμές περιοδικά στη ζωή τους. Σε έρευνα των Votter και Schnell (2019), ο αυτοέλεγχος και η γενναιοδωρία (Nielsen, 2014), είναι βασικοί παράγοντες που καθορίζουν την υποκειμενική ευτυχία που νοιώθουν οι χαρισματικοί άνθρωποι και το νόημα-σκοπό της ζωής τους.

Σε μία παρουσίαση που έκανα πρόσφατα στο Βόλο για την ευτυχία, στην ερώτηση «Τι είναι ευτυχία για εσάς;», οι περισσότεροι απάντησαν με λέξεις σχετικές με την προσωπική ηρεμία και την γαλήνη αλλά και με τις σχέσεις μας με τους άλλους όπως «καλή επικοινωνία», «αλληλοκατανόηση», «σχέσεις αγάπης» κλπ. Κάτι που μου έκανε εντύπωση ήταν κάποιες απαντήσεις που είχαν σχέση με την προσωπική μας έκφραση όπως η λέξη «αυθεντικότητα» που επιλέχθηκε πάνω από μία φορά. Η «αυθεντικότητα» συνδέεται με το πως εκφράζουμε τον εαυτό μας και το «πόσο αληθινοί» είμαστε⸱ έκφραση που χρησιμοποιούν πολύ οι νεότερες γενιές τα τελευταία χρόνια. Η «αυθεντικότητα» είναι δύσκολη για πολλούς ανθρώπους, μιας και για μπορούμε να εκφράζουμε τον εαυτό μας, χρειάζεται να έχουμε μία πολύ καλή επαφή με τον εαυτό μας. Χρειάζεται πρώτα να μπορούμε να είμαστε ειλικρινείς εμείς με τον εαυτό μας για μπορούμε να είμαστε και με τους άλλους.

Πολλές φορές μέλη της οικογένειά μας ή φίλοι μας, δυσκολεύονται να έχουν αυτή την επαφή με τον εαυτό τους. Να αφουγκραστούν τις ανάγκες τους και τα θέλω τους. Είναι δύσκολο σε μία κοινωνία που υπάρχουν ακόμα έντονα κοινωνικά πρέπει, να μπορείς να πεις «όχι, αυτό δεν ταιριάζει σε μένα» και να πεις αυτό που πραγματικά νοιώθεις και πιστεύεις. Πολλές φορές λοιπόν, χρειάζεται όχι να κρίνουμε τους ανθρώπους ως μη αυθεντικούς αλλά να τους βοηθάμε στην εσωτερική τους αναζήτηση. Να είμαστε ο βοηθός και ο καθρέφτης τους και να έχουμε αλληλοκατανόηση και αγάπη. Άλλωστε όπως είχα διαβάσει και σε ένα παιδικό βιβλίο της Ζωρζ Σαρή όταν ήμουν στην προεφηβεία «…ο άνθρωπος είσαι εσύ».

Πρωτοδημοσιεύθηκε στο site psychology.gr στις 6/11/2024. Μπορείτε να το βρείτε εδώ: Τα 3 είδη της ευτυχισμένης ζωής.