Σε αυτό το άρθρο θα συζητήσουμε για τα δυσάρεστα[1] συναισθήματα τα οποία βιώνουν οι γονείς σε αυτό το ταξίδι της γονεϊκότητας.
Ενοχή, ντροπή, μοναξιά, άγχος και θυμός είναι κάποια από τα συναισθήματα που νοιώθουν οι γονείς. Κάθε συναίσθημα που νοιώθουμε θέλει κάτι να μας πει. Για παράδειγμα η μοναξιά θέλει να μας δώσει το μήνυμα ότι χρειαζόμαστε περισσότερες κοινωνικές επαφές, ο θυμός θέλει να μας δείξει ότικάτι είναι σε ανισορροπία κλπ.
Η διαχείριση των συναισθημάτων που βιώνουμε ως γονείς είναι μία σημαντική δεξιότητα, μιας και λόγω του φαινομένου της συναισθηματικής επιρροής (emotional contagion) τα συναισθήματά μας μεταφέρονται στα παιδιά μας. Η διαχείριση των συναισθημάτων δεν σχετίζεται καθόλου με την καταπίεσή τους. Δηλαδή, δεν θέλουμε να καταπιέσουμε το συναίσθημά μας, ώσπου να μην υπάρχει γιατί αν το κάνουμε θα αντιδράσει το σώμα μας με κάποια ασθένεια.
Η τεχνική ΣΚΕΨΟΥ-ΔΡΑΣΕ-ΝΟΙΩΣΕ
Για την διαχείριση των συναισθημάτων μας ως γονείς, θα χρησιμοποιήσουμε μία γνωσιακή τεχνική που έχει τρία βήματα:
THINK-ACT-FEEL δηλαδή ΣΚΕΨΟΥ-ΔΡΑΣΕ-ΝΟΙΩΣΕ
Βήμα ΣΚΕΨΟΥ
Χρειάζεται να σκεφτείς ότι τα συναισθήματά σου ως γονιός είναι αποδεκτά. Όλοι οι γονείς τα νοιώθουν. Χρειάζεται να αναγνωρίσεις ότι αυτά τα συναισθήματα είναι πολύτιμα διότι τα νοιώθεις για κάποιο λόγο, κάτι θέλουν να σου πουν.
Πολλοί γονείς, καταπιέζουν τα συναισθήματά τους και προσπαθούν να σκέφτονται πάντα θετικά, απορρίπτοντας τα δυσάρεστα συναισθήματα. Προσοχή! Αυτό λέγεται τοξική θετική ψυχολογία κάνει πιο έντονο το συναίσθημα της ενοχής.
Βήμα ΝΟΙΩΣΕ
Χρειάζεται λοιπόν, να μας επιτρέψουμε να νοιώσουμε τα συναισθήματά μας και όχι να τα καταπιέζουμε ή να κάνουμε ότι δεν υπάρχουν. Ενστικτωδώς πολλοί από εμάς, απορρίπτουμε τα δυσάρεστα συναισθήματα λόγω της κουλτούρας στην οποία έχουμε μεγαλώσει. Αντισταθείτε σε αυτό το ένστικτο εφαρμόζοντας την μέθοδο R.A.I.N. Τα αρχικά του R.A.I.N. σημαίνουν Recognize, Allow, Investigate και Nurture (Αναγνωρίζω, Επιτρέπω, Ερευνώ και Θρέφω).
Χρειάζεται δηλαδή να αναγνωρίσουμε τα δυσάρεστα συναισθήματα που νοιώθουμε. Τι νοιώθετε; Ονοματίστε τα συναισθήματά σας. Έπειτα επιτρέπουμε στο συναίσθημα να υπάρχει ακόμα κι αν είναι δυσάρεστο και ερευνούμε/αναρωτιόμαστε για το πως είναι να νοιώθουμε αυτό το συναίσθημα. Νοιώθουμε άβολα; Θέλουμε να το κρύψουμε; Ντρεπόμαστε για αυτό; Τέλος, θρέφουμε τον εαυτό μας με αυτό-συμπόνια δηλαδή συμπεριφερόμαστε στον εαυτό μας με καλοσύνη και συνειδητοποιούμε ότι το να νοιώθουμε έτσι είναι μέρος της ανθρώπινης φύσης μας.
Βήμα ΔΡΑΣΕ
Εξασκηθείτε στην ανοχή των δυσάρεστων συναισθημάτων και στο πόσο άβολα σας κάνει να νοιώθετε αυτό. Το να μπορούμε να ανεχόμαστε μία τέτοια κατάσταση και να τη διαχειριζόμαστε με την μέθοδο R.A.I.N. είναι πολύ σημαντικό. Είναι χρήσιμο και για εσάς και για το παιδί σας να μπορείτε να διαχειρίζεστε τα δυσάρεστα συναισθήματα τα οποία προείπαμε αλλά και άλλες άβολες καταστάσεις, όπως η βαρεμάρα και ο σωματικός πόνος.
Η διαχείριση των συναισθημάτων των παιδιών μας από τα παιδιά μας
Όσον αφορά την εκπαίδευση των παιδιών στη διαχείριση των δυσάρεστων συναισθημάτων, υπάρχει η μέθοδος A.C.C.E.P.T.S. την οποία μπορείτε να τους διδάξετε ώστε να μπορέσουν σιγά-σιγά να διαχειρίζονται και τα δικά τους δυσάρεστα συναισθήματα. Τα αρχικά A.C.C.E.P.T.S. σημαίνουν Activities, Contributing, Comparisons, Emotions, Push away, Thoughts, Sensations (Δραστηριότητες, Δοτικότητα, Συγκρίσεις, Συναισθήματα, Διώχνω μακριά (απόσπαση), Σκέψεις και Αισθήσεις).
Στα παιδιά λοιπόν, για να μπορέσουν να διαχειρίζονται τα δικά τους δυσάρεστα συναισθήματα και να βρίσκουν λύσεις, μπορείτε αρχικά να ενθαρρύνετε την απασχόληση με μη στρεσογόνες δραστηριότητες όπως το να παίξουν κάποιο επιτραπέζιο παιχνίδι, να γράψουν στο ημερολόγιό τους ή το να κάνουν γυμναστική (Activities). Μία άλλη λύση είναι το βγουν από το πρόβλημα και να ασχοληθούν με τους γύρω τους προσφέροντας βοήθεια ή κάτι που θα κάνει τους άλλους χαρούμενους (Contributing). Το να αποκτήσουν μία γενικότερη εικόνα για το πρόβλημά τους και τον κόσμο ώστε να διαπιστώσουν ότι τελικά δεν είναι και τόσο χάλια τα πράγματα (Comparisons), όπως και το να αλλάζουν τα συναισθήματά τους χρησιμοποιώντας την μουσική, ή κάποια άλλη ασχολία (Emotions & Push Away). Τέλος, μπορούν να μάθουν να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους με το να περνούν σε άλλες σκέψεις ώστε να ξεκολλούν από την κατάσταση (Thoughts) και με το να διεγείρουν τις αισθήσεις τους με κάτι άλλο όπως το να μυρίσουν ένα ωραίο κερί ή το να κάνουν ένα μπάνιο (Sensations). Όλα τα παραπάνω είναι εργαλεία, τα οποία μπορούμε να διδάξουμε στα παιδιά ώστε μόνα τους να μπορούν να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους καθώς μεγαλώνουν. Αυτή η φάση είναι μία φάση μεταβατική και με διάρκεια και χρειάζεται κατανόηση και υπομονή από εμάς. Δεν μπορούμε να περιμένουμε από το παιδί μας να κάνει πράξη όλα τα παραπάνω από τη μία μέρα στην άλλη.
Άλλες τεχνικές
Ένας άλλος τρόπος διαχείρισης συναισθημάτων, είναι να κάνουμε έναν mini διαλογισμό όπου καθόμαστε και παρατηρούμε πέντε (5) πράγματα που βλέπουμε γύρω μας, τέσσερα (4) πράγματα τα οποία ακούμε, τρία (3) πράγματα που νοιώθουμε, δύο (2) πράγματα που μυρίζουμε, και ένα(1) πράγμα που γευόμαστε.
Ως γονείς που ενδιαφερόμαστε για την ψυχική υγεία των παιδιών μας, χρειάζεται να μην το παρακάνουμε με την φροντίδα. Δηλαδή, όταν συμβαίνει κάτι, είναι καλύτερο να σκεφτόμαστε «Ποια είναι η δουλειά μου ως γονιός;» και όχι «Τι μπορώ να κάνω εγώ τώρα γι’ αυτό».
Τα δύο ουσιαστικά πράγματα τα οποία χρειάζεται να κάνει ένας γονιός, είναι:
Α. Το να βάζει όρια
Β. Το να συνδέεται με το παιδί του/με αυτά που ζει το παιδί του και να επιτρέπει όλα τα συναισθήματα στο παιδί του
Παράδειγμα
Όταν το παιδί μας μας λέει ότι δεν αισθάνεται καλά με κάτι, όπως για παράδειγμα ότι αισθάνεται κακός μαθητής, δεν προσπαθούμε να το απορρίψουμε αλλά ούτε και να το επιβεβαιώσουμε. Καθόμαστε μαζί του χωρίς να φοβόμαστε τα συναισθήματα του παιδιού μας. Προσπαθούμε απλώς να μην αφήσουμε το παιδί μας μόνο του διότι τα παιδιά πιέζονται συναισθηματικά όταν νοιώθουν μόνα τους με τα συναισθήματά τους και αυτό μπορεί να οδηγήσει σε άγχος στην ενήλικη ζωή.
Οπότε, όταν το παιδί μας, μοιράζεται κάτι που το απασχολεί μαζί μας, μπορούμε να πούμε αρχικά ότι «Χαίρομαι που μου μιλάς γι’ αυτό» και στην συνέχεια να του πούμε ότι το πιστεύουμε. Μετά το ενθαρρύνουμε να μας πει παραπάνω πράγματα. Με αυτό τον τρόπο είναι σαν να λέμε στο παιδί μας ότι δεν φοβόμαστε τα συναισθήματά του και έτσι δεν θα τα φοβάται και εκείνο.
Προσοχή! Δεν προσπαθούμε να «σώσουμε» το παιδί μας αλλά να το βοηθήσουμε να διαχειριστεί εκείνο την κατάσταση που του συμβαίνει. Σύμφωνα με την Dr.Becky Kennedy, εάν παρεμβαίνουμε σε κάθε πρόβλημα που μας παρουσιάζει το παιδί μας, τότε το παιδί μας μπορεί να κατανοήσει δύο πράγματα. Είτε ότι οι καταστάσεις αυτές είναι επείγουσες, είτε ότι εσείς ως γονιός θεωρείτε ότι το ίδιο δεν είναι ικανό για να τις διαχειριστεί.
Πολλές φορές, αφότου έχουν περάσει κάποια χρόνια, πολλοί γονείς αναρωτιούνται: «Γιατί το παιδί μου δεν μπορεί να το κάνει αυτό;» ή «Δε είναι σε ηλικία τώρα το παιδί μου που πρέπει να μπορεί να κάνει το Χ;». Η ηλικία όμως δεν φέρνει τις δεξιότητες. Δεν θα είναι ικανό το παιδί σας σε μία συγκεκριμένη ηλικία να κάνει κάτι απλώς και μόνο επειδή βρίσκεται σε αυτή την ηλικία. Χρειάζεται εκπαίδευση και η κατάλληλη στάση/συμπεριφορά από εσάς για να το καταφέρει αυτό.
Καλή επιτυχία!
ΠΗΓΗ: Yale University, Santos (2025). The science of wellbeing for parents.
[1] και όχι αρνητικά, διότι μας είναι εν τέλει χρήσιμα
Το άρθρο πρωτοδημοσιεύθηκε στην Κυριακάτικη εφημερίδα “Ταχυδρόμος” στις 7 Σεπτεμβρίου 2025 καθώς και στο psychology.gr στις 10 Σεπτεμβρίου 2025 (Γονεϊκότητα και διαχείριση των δυσάρεστων συναισθημάτων).
