Πως διαχειριζόμαστε τα κοινωνικά δίκτυα και την τεχνολογία
Ως κοινωνική λειτουργός, έχω κάνει αυτή τη δύσκολη συζήτηση με τους γονείς, που αφορά στη χρήση της τεχνολογίας και των κοινωνικών δικτύων, πολλές φορές. Οι γονείς αγχώνονται, αναρωτιούνται και καμιά φορά ενδίδουν στην χρήση των social media από τα παιδιά τους μιας και πλέον έχει γίνει πανδημία. Όταν οι φίλοι του παιδιού σου τα χρησιμοποιούν καθημερινά, πώς να μην τα χρησιμοποιήσει και το δικό σου; Βέβαια, σήμερα είναι ευρέως γνωστό μέσα από έρευνες που έχουν γίνει, ότι η χρήση κινητού και τάμπλετ από μικρά παιδιά (έως 7 ετών) μειώνει την ανάπτυξη του εγκεφάλου τους (Nivins et al., 2024).
Οι γονείς πολλές φορές αναρωτιούνται πως μπορούν να βάλουν όρια στα παιδιά τους όσον αφορά την τεχνολογία. Ποιο είδος τεχνολογίας επιτρέπεται και ποιο όχι; Από ποια ηλικία και μετά επιτρέπεται ένα παιδί να χρησιμοποιεί social media; Και ποια social media; Είναι όλα τα social media ίδια; Σε όλες αυτές τις ερωτήσεις που εντείνουν το γονεϊκό άγχος στις μέρες μας, θα απαντήσουμε μέσα από αυτό το άρθρο.
Είναι αλήθεια ότι τα όρια που θέλουμε να βάλουμε στα παιδιά μας, καμιά φορά συγκρούονται με την κουλτούρα μας. Και ιδιαίτερα όσον αφορά την τεχνολογία. Δηλαδή ενώ γνωρίζουμε μέσα από έρευνες ότι η χρήση της τεχνολογίας ειδικά στις μικρές ηλικίες δεν βοηθά τον εγκέφαλο να αναπτυχθεί, και ως εκ τούτου θέλουμε τα παιδιά μας να μην χρησιμοποιούν σε τόσο μικρές ηλικίες την τεχνολογία, όταν τα παιδιά των άλλων γονέων έχουν πρόσβαση σε αυτή, είναι πολύ δύσκολο να μείνουμε πιστοί σε αυτό το όριο που έχουμε βάλει. Για να αρνηθούμε όμως κάτι, και να πούμε «όχι» χρειάζεται να γνωρίζουμε το γιατί. Σύμφωνα με τον Jonathan Haidt, 2024) υπάρχουν τέσσερις τομείς οι οποίοι δεν αναπτύσσονται σωστά στα παιδιά λόγω της τεχνολογίας.
Οι 4 σοβαρές επιπτώσεις της τεχνολογίας στα παιδιά
Τα τέσσερα πεδία που δεν αναπτύσσονται όπως θα έπρεπε λόγω της χρήσης της τεχνολογίας σε μικρές ηλικίες (κάτω των 7 ετών) αλλά και σε μεγαλύτερες όπως είναι οι έφηβοι είναι (Yale University, 2025):
- Η κοινωνικότητα των παιδιών. Τα παιδιά από μικρή ηλικία μαθαίνουν να κοιτούν σε οθόνες και να μην κοιτούν τους ανθρώπους γύρω τους. Παράλληλα όταν και οι ίδιοι οι γονείς χρησιμοποιούν πολύ τα κινητά τους, καταλήγουν να μην κοιτούν τα παιδιά τους τόσο όσο αν δεν χρησιμοποιούσαν τα κινητά τους. Η κοινωνικότητα επομένως αλλάζει. Αλλάζει δηλαδή το πως τα παιδιά μαθαίνουν να αλληλεπιδρούν με άλλα παιδιά.
- Η ποιότητα του ύπνου. Είναι γνωστό ότι η ποιότητα του ύπνου επηρεάζει την ανάπτυξη του εγκεφάλου. Οι έφηβοι που χρησιμοποιούν social media, τείνουν να ξυπνούν κατά την διάρκεια της νύχτας για να τσεκάρουν το κινητό τους. Αυτός ο παράγοντας συνδέεται και με τις ακαδημαϊκές τους επιδόσεις, οι οποίες φθίνουν, γιατί λόγω της έλλειψης ύπνου τα παιδιά πηγαίνουν στο σχολείο κουρασμένα και δεν μπορούν να αποδώσουν.
- Η προσοχή και η μνήμη. Έχει βρεθεί μέσα από έρευνα (Stothart et al, 2015) ότι εάν κατά την διάρκεια μίας εργασίας χτυπήσει το κινητό μας ή ακούσουμε ότι μας έχουν στείλει μήνυμα, αυξάνεται το ποσοστό του να κάνουμε λάθος κατά τη διάρκεια εκπόνησης της εργασίας αυτής. Μία άλλη έρευνα (Ward et al, 2017), έδειξε ότι η δύναμη της μνήμης μας και επομένως του IQ μας διπλασιάζεται όταν δεν έχουμε το κινητό μας στον ίδιο χώρο που δουλεύουμε.
- Η ανάπτυξη εθισμού. Οι άνθρωποι που έχουν δημιουργήσει την τεχνολογία των ipad, των κινητών τηλεφώνων και των διαφόρων app και social media, ξέρουν πολύ καλά με ποιους τρόπους θα σε κάνουν να εθιστείς σε αυτή την τεχνολογία διότι πολύ απλά στοχεύουν στο δικό τους κέρδος. Όσο πιο πολύ χρησιμοποιούμε αυτή την τεχνολογία, εκείνοι κερδίζουν. Στόχος τους λοιπόν είναι η ανάπτυξη του εθισμού μας, η οποία και φυσικά συμβαίνει.
Σε μία έρευνα του 2022 (Santos, 2025) βρέθηκε ότι οι έφηβοι στην Αμερική ασχολούνται με το κινητό τους 8,5 ώρες την μέρα. Επίσης, το 95% των ηλικιών 13 έως 17 αναφέρουν ότι χρησιμοποιούν τουλάχιστον ένα κοινωνικό δίκτυο. Πολλές φορές στα δημοτικά σχολεία που δουλεύω, έρχονται γονείς που θέλουν να συζητήσουν για την χρήση των social media από τα παιδιά τους που έχει αρχίσει ήδη από το δημοτικό. Σε αυτές τις τρυφερές ηλικίες αλλά και στην εφηβεία, έρευνες έχουν βρει ότι αναπτύσσονται συναισθήματα άγχους και κατάθλιψης από τα παιδιά.
Τι μπορούμε να κάνουμε ως γονείς για αυτό;
Η μέθοδος ΤΗΙΝΚ-ACT-FEEL
δηλαδή ΣΚΕΨΟΥ-ΔΡΑΣΕ-ΝΟΙΩΣΕ (Santos, 2025)
ΣΚΕΨΟΥ
Αρχικά χρειάζεται να αναγνωρίσουμε πόσα πολλά πράγματα χάνουμε από τη ζωή μας όταν χρησιμοποιούμε την τεχνολογία. Χρειάζεται να δεχτούμε επίσης, ότι μειώνεται η δύναμη της προσοχής μας, της μνήμης μας, της κοινωνικότητάς μας και της ευχαρίστησής μας από διάφορες άλλες δραστηριότητες.
ΔΡΑΣΕ
Αφού έχουμε συζητήσει και σκεφτεί όλα τα παραπάνω, χρειάζεται να αρχίζουμε να δρούμε διαφορετικά απ’ ότι με πριν. Πότε και με ποιο τρόπο θα επιτρέψουμε στα παιδιά μας να χρησιμοποιούν την τεχνολογία;
Α. Μία λύση είναι η δημιουργία χώρων μέσα στο σπίτι όπου δεν θα χρησιμοποιείται το ίντερνετ. Μπορούμε για παράδειγμα, να έχουμε ένα καλαθάκι όπου θα αφήνει τα κινητά της όλη η οικογένεια και θα αποφασίζει όλη η οικογένεια μαζί εάν θα χρησιμοποιεί τα κινητά κατά την διάρκεια του μεσημεριανού και του βραδινού φαγητού. Επιπλέον, η ποιότητα του ύπνου είναι πολύ σημαντική και είναι αναγκαίο να ορίσουμε ένα σημείο στο σπίτι όπου θα αφήνει όλη η οικογένεια τα κινητά πριν πάει να κοιμηθεί. Μία καλή ιδέα είναι να αγοράσουμε και ένα ξυπνητήρι το οποίο θα αντικαταστήσει το ξυπνητήρι του κινητού. Με αυτό τον τρόπο ενθαρρύνεται η κοινωνική σύνδεση μεταξύ των ανθρώπων που ζουν μέσα στο σπίτι.
Β. Είναι σημαντικό να δράσουμε και ως προς τους εαυτούς μας, αφού αποτελούμε το παράδειγμα για τα παιδιά. Υπάρχει ο όρος ‘behavioral contagion” που περιγράφει το πως επηρεαζόμαστε από τις συμπεριφορές που βλέπουμε γύρω μας. Όταν τα παιδιά βλέπουν τον γονιό τους/τους γονείς τους συνέχεια πάνω από ένα κινητό, ακόμη κι αν τους το έχουμε απαγορεύσει, θα υπάρξει αντίδραση ή υπερβολική χρήση του όταν το κινητό πια θα είναι διαθέσιμο για αυτά.
Γ. Ένα άλλος τρόπος για να δράσουμε, είναι να κάνουμε ομάδες με άλλες οικογένειες από το σχολείο του παιδιού μας ώστε να καθορίσουμε όλοι μαζί κάποιους κοινούς κανόνες που θα βοηθήσουν όλες τις οικογένειες. Πολλές φορές έρχονται γονείς οι οποίοι παραδέχονται ότι τα παιδιά τους κάνουν χρήση της τεχνολογίας παρόλο που οι ίδιοι δεν θα ήθελαν αλλά δεν μπορούν να κάνουν αλλιώς λόγω του περίγυρου των συμμαθητών τους και των φίλων τους που τους επιτρέπεται η χρήση της τεχνολογίας. Μπορείτε να το αλλάξετε αυτό με αυτή την δράση.
Δ. Μπορούμε επίσης, συνειδητά να χρησιμοποιούμε την τεχνολογία ώστε να αναπτύξουμε την κοινωνικότητά μας. Υπάρχει διαφορά στα οφέλη ή στην ζημιά από τα κοινωνικά δίκτυα που έχει να κάνει με το πόσο ενεργοί ή παθητικοί είμαστε στα κοινωνικά δίκτυα. Αλληλεπιδρούμε με άλλους ανθρώπους; Ή απλώς σκρολάρουμε χωρίς καμία αλληλεπίδραση;
Ε. Συνειδητά επίσης, μπορούμε να αναρωτηθούμε για τον σκοπό που την συγκεκριμένη στιγμή χρησιμοποιούμε το κινητό μας, να εντοπίσουμε τα συναισθήματα που μας οδήγησαν στην χρήση του κινητού και τι μας κοστίζει η χρήση του την συγκεκριμένη στιγμή, δηλαδή με τι θα μπορούσαμε να ασχοληθούμε αντί του κινητού μας.
Και τέλος, ένα tip είναι να βάζουμε τα κινητά μας σε ρύθμιση ασπρόμαυρης οθόνης, και με αυτό τον τρόπο να τα κάνουμε λιγότερο θελκτικά σε εμάς μειώνοντας έτσι το επίπεδο του εθισμού μας σε αυτά.
ΝΟΙΩΣΕ
Είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε τα συναισθήματα τα οποία μας στρέφουν στην τεχνολογία. Ενθαρρύνετε συζητήσεις στην οικογένειά σας στις οποίες να μοιράζεστε τις συναισθηματικές καταστάσεις οι οποίες σας έστρεψαν στην τεχνολογία.
Με τα παιδιά μας, καλό είναι να ανοίγουμε συζήτηση και διάλογο απ’ το να τους κάνουμε παρατηρήσεις και σχολιασμούς για τον τρόπο που χρησιμοποιούν την τεχνολογία. Καλό είναι να μην τους λέμε τι θα κάνουν και για ποιο λόγο αλλά να τα συμπεριλαμβάνουμε σε συζητήσεις από τις οποίες θα προκύπτουν οι λύσεις/κανόνες/όρια σχετικά με την τεχνολογία. Αυτές τις λύσεις/κανόνες/όρια καλό είναι να τις ακολουθεί όλη η οικογένεια και όχι μόνο τα παιδιά.
Διερευνήστε μαζί μα τα παιδιά σας, τι συμπεριφορές και συναισθήματα έχετε μετά από την χρήση κάποιων συγκεκριμένων applications. Παρατηρείστε πρώτα τον εαυτό σας. Αισθάνεστε χάλια μετά τη χρήση κάποιου συγκεκριμένου app ή ιστοσελίδας; Μοιραστείτε το αυτό με το παιδί σας και ρωτήστε το εάν έχει παρατηρήσει να έχει παρόμοια εμπειρία με εσάς. Μετά αναρωτηθείτε πάνω στις στρατηγικές τις οποίες θα μπορούσατε να χρησιμοποιήσετε ώστε να αποφεύγετε δυσάρεστα συναισθήματα που προέρχονται από την υπερβολική χρήση της τεχνολογίας ή κάποιων συγκεκριμένων apps.
Θυμηθείτε ότι τα παιδιά σας θέλουν την βοήθειά σας και θα την δεχτούν εάν και εσείς δείξετε σεβασμό σε εκείνα.
Τρία (3) κοινωνικά δίκτυα και οι επιπτώσεις τους (Haidt, 2025)
Το Instagram έχει βρεθεί ότι δημιουργεί έντονη κοινωνική σύγκριση σε χρόνια βάση και ειδικά στα κορίτσια. Αυτό με την σειρά του οδηγεί σε σοβαρά προβλήματα άγχους και κατάθλιψης.
Το Snapchat έχει βρεθεί ότι μπορεί να σε συνδέσει με ξένους οι οποίοι μπορεί να πωλούν παράνομες ουσίες. Κάθε μήνα στο Snapchat γίνονται 10.000 καταγγελίες οι οποίες αφορούν τον σεξουαλικό εκβιασμό.
Το Tik-tok έχει βρεθεί ότι είναι ζημιογόνο για την προσοχή μας και μπορεί να γίνει εξάρτηση καθώς ένας άνθρωπος μπορεί να αναλώσει μεγάλο μέρος του χρόνου του σε αυτή την εφαρμογή. Ο Jonathan Haidt συμβουλεύει τους ανθρώπους ανεξαρτήτως ηλικίας να μην χρησιμοποιούν το tik-tok.
*Έρευνες έχουν δείξει ότι η χρήση των κινητών τηλεφώνων δεν έχει κανένα όφελος στα παιδιά ηλικίας κάτω των 15-16 χρόνων.
ΠΗΓΕΣ
Nivins, S., Sauce, B., Liebherr, M. et al. Long-term impact of digital media on brain development in children. Sci Rep 14, 13030 (2024). https://doi.org/10.1038/s41598-024-63566-y
Jonathan Haidt (2024). The anxious generation. Penguin Press: New York
Yale News, Well-being for parents: A popular course is revamped to promote parental happiness | Yale News
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο site της τοπικής εφημερίδας “Ταχυδρόμος” στις 2 Σεπτεμβρίου 2025 (Γονεϊκότητα και ευημερία: πως διαχειριζόμαστε τα κοινωνικά δίκτυα και την τεχνολογία | Εφημερίδα ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ Βόλου, Μαγνησίας, Θεσσαλίας) και στο psychology.gr στις 4 Σεπτεμβρίου 2025 (Γονεϊκότητα και social media).
